De valstrikken van vrijheid

Bob Dylan "Political World"

2008-01-12T10:10:00.000+01:00

http://www.youtube.com/watch?v=0e4a-QpfhD8

We live in a political world,
Love don't have any place.
We're living in times where men commit crimes
And crime don't have a face

We live in a political world,
Icicles hanging down,
Wedding bells ring and angels sing,
clouds cover up the ground.

We live in a political world,
Wisdom is thrown into jail,
It rots in a cell, is misguided as hell
Leaving no one to pick up a trail.

We live in a political world
Where mercy walks the plank,
Life is in mirrors, death disappears
Up the steps into the nearest bank.

We live in a political world
Where courage is a thing of the past
Houses are haunted, children are unwanted
The next day could be your last.

We live in a political world.
The one we can see and can feel
But there's no one to check, it's all a stacked deck,
We all know for sure that it's real.

We live in a political world
In the cities of lonesome fear,
Little by little you turn in the middle
But you're never why you're here.

We live in a political world
Under the microscope,
You can travel anywhere and hang yourself there
You always got more than enough rope.

We live in a political world
Turning and a'thrashing about,
As soon as you're awake, you're trained to take
What looks like the easy way out.

We live in a political world
Where peace is not welcome at all,
It's turned away from the door to wander some more
Or put up against the wall.

We live in apolitical world
Everything is hers or his,
Climb into the frame and shout God's name
But you're never sure what it is.

2007-12-31T19:38:00.000+01:00

"For to be free is not merely to cast off one’s chains, but to live in a way that respects and enhances the freedom of others.”
Nelson Mandela

One less person that people who love freedom have to worry about

2007-12-31T19:30:00.000+01:00

Niet lang nadat ik de documentaire The Trap van Adam Curtis gezien had, viel mijn oog bij het lezen van een rapport van Amnesty International op het volgende zinnetje: “He is one less person that people who love freedom have to worry about[1]”. Deze uitspraak werd door George W. Bush gedaan toen Walid bin Attash, één van de grote vissen van het Al Qaeda-netwerk, in 2003 gevangengenomen werd. De woorden zijn sindsdien blijven hangen.

Het rapport zelf USA: Below the radar – Secret flights to torture and ‘disappearance’ handelt over de uitlevering en verdwijning van terreurverdachten door de VS. Hierin klaagt Amnesty International deze twee onzuivere praktijken aan. Enerzijds leveren de VS verdachten uit aan landen die het niet al te nauw nemen met de rechten van gevangenen, zoals Syrië of Egypte. Daar worden de verdachten behandeld zoals de eigen gevangenen van dat land. Dit houdt ook in dat zij gefolterd worden. Op die manier hopen de VS de gewenste informatie te verkrijgen zonder zelf de handen vuil te maken. Uiteraard geven zij dit niet openlijk toe. In 2005 heeft Condoleeza Rice zelfs letterlijk gezegd dat de Verenigde Staten niemand getransporteerd heeft en ook niemand zal transporteren naar een land waarvan men gelooft dat de persoon er gefolterd zal worden. Bovendien vragen de Verenigde Staten garanties, indien nodig, dat uitgeleverde gevangenen niet gefolterd zullen worden[2]. Deze diplomatieke garanties zijn echter vooral een façade om zich achter te verschuilen. Het feit alleen al dat er garanties gevraagd moeten worden, duidt er op dat het risico op foltering in een bepaald land bestaat. Volgens artikel drie van het Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing dat in 1984 door de Verenigde Naties werd goedgekeurd, mag geen enkele Staat een persoon uitleveren aan een andere Staat wanneer er gegronde redenen zijn om aan te nemen dat er gevaar is voor foltering[3]. Indien de VS dit artikel strikt zou toepassen, zou zij dus zelfs geen uitlevering mogen toestaan als er alleen al een vermoeden van foltering bestaat. Dit laatste wordt door het inroepen van diplomatieke garanties alleen maar bevestigd.
De andere onzuivere praktijk die Amnesty International aanhaalt, is de verdwijning van verdachten. Zij worden vaak letterlijk van straat geplukt, wat gelijk staat aan ontvoering, en overgebracht naar geheime gevangenissen. Niemand uit de omgeving weet wat er precies gebeurd is. Zij weten niet of de verdwenen persoon nog leeft en waar die zich bevindt. Door iemand op te sluiten in een geheime gevangenis, lijkt het of deze persoon niet meer bestaat. Hierdoor krijg je vrij spel. Je kan doen wat je wilt want er is geen enkele vorm van controle. In die geheime gevangenissen worden er ook folterpraktijken gebruikt om informatie van verdachten los te weken.

Zowel de geheime vluchten als verdwijningen en folteringen worden dus uitgevoerd door of met medeweten van een land dat zich beroept op de idealen van vrijheid. Dit valt moeilijk te rijmen met het ontnemen van de vrijheid en vooral het folteren van mogelijke terreurverdachten. Toch kan ik een zeker logica terugvinden in deze eerder contradictorische elementen. Wanneer je met de ‘juiste’ bril naar het probleem kijkt, hoeft het ene het ander niet uit te sluiten. De Amerikanen zijn inderdaad grote voorstanders van vrijheid. Zij streven weldegelijk naar de negatieve of individuele vrijheid zoals die door Isaiah Berlin omschreven werd. Alleen geldt die vrijheid niet voor iedereen. Zij beperkt zich tot een deel van de bevolking, en kan enkel ingevuld worden binnen het kader dat door het beleid wordt aangereikt. Zij die hier niet inpassen, en een gevaar zouden kunnen vormen voor de samenleving, en heel specifiek voor diegenen die in vrijheid geloven, mogen wel opgesloten en indien nodig zelfs gefolterd worden. Veiligheid primeert hier op vrijheid. Hoe bepaal je echter wie goed is, en wie niet? En zo belanden we weer bij die paar woorden die mijn aandacht trokken, want hierin ligt het antwoord, zoals George W. Bush en zijn entourage het zien, vervat. De goede mensen zijn “people who love freedom”. Zij moeten beschermd worden tegen de kwade bedoelingen van anderen. Hun vrijheid is belangrijker dan die van mogelijke verdachten. Door terreurverdachten te arresteren en vaak te laten verdwijnen in geheime gevangenissen, waardoor ze buiten de normen en regels van de samenleving geplaatst worden, kunnen de zogenaamd goede burgers zorgeloos vrij zijn. Door vrijheid op deze wijze te interpreteren, kan men het huidige Amerikaanse beleid goed praten. Toch weten we dat het niet klopt want het ontvoeren van individuen en het toelaten van foltering druist in tegen de fundamentele rechten van de mens en is dus in alle omstandigheden verboden. Verdachten moeten vervolgd en verhoord worden, maar volgens de spelregels die door de internationale gemeenschap werden vastgelegd, en dus met respect voor de rechten van de mens.

Het is echter gemakkelijk het Amerikaanse beleid te bekritiseren zonder in eigen boezem te kijken. Want ook wij, Europeanen, zijn niet heilig. In 2006 barstte de bom toen aan het licht kwam dat Europese lidstaten passief en zelfs actief aan deze illegale praktijken meegewerkt hadden. Passief door Amerikaanse geheime vluchten de toestemming te geven door het Europees luchtruim te vliegen. Op dat moment wisten de staten dat het mogelijk was dat er zich terreurverdachten aan boord van die toestellen bevonden. In sommige gevallen werd er zelfs actief meegewerkt door toestellen met terreurverdachten te laten landen en opstijgen vanuit Europese luchthavens. Waarom deze landen meewerken is niet altijd duidelijk. Wel toont dit de noodzaak van een nieuw internationaal debat over het omgaan met de dreiging van terrorisme. Op dit moment gebeuren er te veel zaken die het daglicht niet mogen zien maar waarvan velen toch op de hoogte zijn. Internationale regels worden gebroken onder het mom van het verzekeren van de veiligheid enerzijds, en het garanderen van vrijheid anderzijds. Vrijheid is een mooie gedachte. Wanneer het echter gebruikt wordt als excuus om wanpraktijken goed te praten, is het een hol begrip geworden. Op dat moment wordt het tijd het denken over vrijheid nieuw leven in te blazen en de zoektocht naar de essentie van dit woord te hervatten. Misschien is die tijd, in het licht van de huidige gebeurtenissen, wel aangebroken…

Bronnen

- Amnesty laakt Europese regeringen. De Standaard, woensdag 14 juni 2006.
- Europese lidstaten waren op de hoogte van CIA-vluchten. De Standaard, dinsdag 28 november 2006.
- Glennon J. M. (2002). Terrorism and the Limits of Law. The Wilson Quarterly, 2002 (1), 1-6.
- Meer verdachte vluchten in Europa. De Standaard, zaterdag 21 oktober 2006.
- USA: Below the radar – Secret flights to torture and ‘disappearance’. Amnesty International Reports, 2006 (051).
- Verschelden W. Mist over mogelijke CIA-vluchten blijft. De Standaard, woensdag 5 juli 2006.

[1] USA: Below the radar – Secret flights to torture and ‘disappearance’. Amnesty International Reports, 2006 (051), p7.
[2] USA: Below the radar – Secret flights to torture and ‘disappearance’. Amnesty International Reports, 2006 (051), p4.
[3] Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing. Verenigde Naties, New York, 1984.

2007-12-31T19:25:00.001+01:00

"Everything that is really great and inspiring is created by the individual who can labor in freedom."

Albert Einstein

De Gulden Middenweg

2007-12-31T19:23:00.000+01:00

Absolute vrijheid bestaat niet. Constant worden de grenzen van vrijheid afgetast en op de proef gesteld. Sinds de jaren zestig is de wereld en de politiek in een stroomversnelling terecht gekomen, met een onmeetbare drang naar vooruitgang en controle. Uit angst voor het onbekende ?

Adam Curtis brengt het verhaal van de zoektocht naar vrijheid en controle sinds de jaren vijftig. We leven in de tijd van de glasvezels en de ICT, die het bestaan en de interacties steeds complexer maken. Netwerken van tien jaar geleden zijn niet meer te vergelijken met de netwerken van vandaag, denk alleen al aan Al Qaeda. Absolute controle bestaat evenmin.

Dat wiskunde en wetenschap ons redden uit de genadeloze hand van kwakzalvers en hysterische heksen, daar valt niet aan te twijfelen. Dat formules en theoriëen het individueel en maatschappelijk gedrag kunnen voorspellen, is echter te betwijfelen. De game theory of speltheorie is een tak van de wiskunde - waarin het nemen van beslissingen centraal staat - en bestudeert de strategische interacties tussen spelers. Het analizeert de optionele gedragskeuze van individuen in situaties waarbij de kosten en baten van elke optie afhangen van de keuzes van de andere individuen. Tijdens de Koude Oorlog werd deze theorie door de Verenigde Staten handig gebruikt in hun nuclaire strategie tegen de USSR. Het kon voorkómen dat de hele staat als één giganstische paddestoelenwolk van de kaart geveegd werd en werd bijgevolg met open armen in academische kringen ontvangen. Steunend op het principe van de speltheorie werkte John Forbes Nash ingenieuze modellen uit die het gedrag van de mens in de maatschappij zouden ontcijferen. Ook psychiater Ronald David Laing gebruikte de speltheorie om het onderlinge gedrag van familieleden te onderzoeken. Hij kwam tot de conclusie dat de leden van een gezin spontaan, dag in dag uit, strategiën met betrekking tot elkaars gedrag uitdokteren. Het aanvaarden van deze theorieën vormde het bewijs en de ondersteuning van nieuwe economische en politieke modellen (F. Von Hayek, J.M. Buchanan) die de mens enkel en alleen als een egocentrisch wezen beschouwden. Er werd noch plaats gemaakt voor altruïsme, noch voor gevoelens of emoties. In de jaren ’70 waren deze basisprincipes zodanig in het publiek bewustzijn doorgedrongen dat men er steevast in geloofde dat de overheid en de politici naar niets anders streefden dan naar sociale controle. Men was de mening toegedaan dat politici enkel uit eigenbelang reageerden en alle macht uit de handen van het volk wouden houden. Achter die vrees voor doorgedreven sociale controle lagen echter wiskundige modellen die menselijke emoties niet inbegrepen. Mensen werden niet gedreven door liefde, vertrouwen of respect, noch door de voldoening dat liefdadigheid schept. Bovendien wist John Nash bij het vrijgeven van zijn modellen toen nog niet dat hij aan schizofrenie leed. Voor zijn uitwerking van de speltheorie vertrok hij namelijk steeds van de paranoïde veronderstelling dat mensen egoïstische wezens zijn, die zich constant aanpassen aan elkaars strategieën. “Sometime I may have overemphasized rationality”, stelt een oudere Nash. Dit had tot gevolg dat de modellen enkel toepasbaar waren in situaties waarin mensen elkaar verraadden. De angst die Nash ervoer leidde tot dit bekrompen en berekend mensbeeld. ‘Angst voedt immers het gevoel van machteloosheid en dempt daardoor de kansen op een verbetering van onze samenleving. Angst drijft mensen in een egelstelling, verscherpt tegenstellingen en sluit uit. Angst verengt onze geest en schakelt helder denken uit (Coolsaet, R.).’

Het Liberalisme van Margaret Thatcher vloeide voort uit de reactie tegen de zogenaamde sociale controle en te brede, gegeneraliseerde macht van de overheid. Er werd gepleit voor een verregaande privatisering. Na verloop van tijd had deze overdaad aan privébezit de kloof tussen rijk en arm echter alleen doen toenemen. Het Russische Communisme kon evenmin een overtuigend alternatief bieden daar het uitmondde in een geweldadig totalitair regime. En de “shock therapy” overdekte het land met een gordijn van armoede. Kortom, te strakke berekeningen komen niet uit.

Bronnen

Coolsaet, R. (2007). ‘Vrij van vrees’ Kerstessay/ De wereld van morgen (slot), in: De Standaard, 29 december 2007.

Curtis, A. (2007) ‘The Trap’ part I, II & III

2007-12-31T15:59:00.000+01:00

"Freedom is not worth having if it does not include the freedom to make mistakes"

Mahatma Gandhi

Make Mine Freedom

2007-12-31T14:10:00.000+01:00

Dit cartoon van 1948 vol anticommunistische propaganda werd gecreëerd door enkele studenten van de Extension Department of Harding College en was een productie van John Sutherland. Door dit filmpje tracht men de Amerikaanse burgers op ludieke wijze attent te maken voor één van de grootste valstrikken van de vrijheid, namelijk het communisme.

Het filmpje begint met een uitgebreide uiteenzetting van wat vrijheid voor de gemiddelde Amerikaan betekent: vrijheid om een job te kiezen, vrijheid om zijn eigendom te beschermen, vrijheid van religie, vrije meningsuiting, vrede, veiligheid, vrijheid van foltering of andere wrede straffen, recht op een snel en eerlijk proces, stemrecht, etc. Kortom alle grondbeginselen voor een democratische samenleving. Men verwijst hier dus duidelijk naar de verschillende percepties omtrent vrijheid en toont aan dat vrijheid een uiterst subjectief begrip is. Alhoewel Amerika symbool staat als het land dat al deze persoonlijke vrijheden zou moeten garanderen, komen er van de Amerikaanse bevolking in het filmpje verschillende klachten. Zo klaagt men over het slechte management, problemen op de arbeidsmarkt en een gebrek aan vertrouwen in de Amerikaanse politiek.
Het antwoord op alle problemen wordt gegeven door een mysterieuze man. Hij schotelt de bevolking een klein flesje wonderdrank van dokter Utopia voor dat ISM(1) genaamd is. Als je dit drankje inneemt, zullen alle politieke problemen meteen opgelost zijn. Zo zou men kunnen genieten van kortere werktijden, een beter salaris, lagere kosten en meer zekerheid. En de prijs voor dit magische goedje? De vrijheid van jezelf en je nageslacht opgeven.
Natuurlijk is iedereen razend enthousiast over dit wondermiddel en lijkt het opgeven van hun vrijheid slechts een kleine prijs voor de positieve veranderingen die dokter Utopia belooft. Tot plots John Q. Public(2), die zich tot nog toe op de achtergrond gehouden had, zich in het gesprek mengt en de bevolking waarschuwt wat er zal gebeuren als men zijn vrijheid zou opgeven. Hij geeft toe dat hun systeem van vrije onderneming misschien niet perfect is, maar dat het toch al grootse realisaties heeft mogelijk gemaakt. Hij geeft het voorbeeld van Joe Doakes, een gewone man die plots een lumineus idee kreeg en een automobiel uitvond (in het verhaal althans). Door de financiële steun van enkele vrienden en familie, was hij in staat het nodige materiaal aan te kopen om zijn uitvinding op de markt te brengen. Ondertussen zorgt deze uitvinding voor een immense industrie en miljoenen jobs over heel de wereld. Hiermee wil John Q. Public dus aantonen dat alle grote industrieën ooit door een kleine investering tot stand zijn gekomen. Vervolgens geeft hij nog enkele andere voorbeelden die door het kapitalistische systeem zijn mogelijk gemaakt.
John Q. Public stelt dus voor dat men eerst een slokje proeft van het wondermiddel voor men achteloos zijn vrijheid opgeeft. De gevolgen zijn zoals verwacht alles behalve veelbelovend. In de wereld van het (commun)ISM heeft de Staat alles voor het zeggen en verliest de burger het recht op vrije meningsuiting, het recht op bezit; alle goederen worden collectief en enige vorm van protest wordt meteen tenietgedaan. Na dit voorproefje kiest iedereen uiteraard meteen voor het Amerikaanse kapitalisme. John Q. Public herinnert de Amerikaanse bevolking er nogmaals aan dat het de samenwerking is om een overvloed van materiaal en spirituele waarden te produceren voor iedereen, dat Amerika heeft groot gemaakt en doet blijven groeien.

Eerst en vooral wil ik er nogmaals duidelijk op wijzen dat dit cartoon dateert van 1948, het begin van de koude oorlog dus, en gemaakt werd als anticommunistische propaganda door een Amerikaanse universiteit. Elke vorm van objectiviteit gaat hier dus uiteraard verloren. Hoewel het filmpje zich zo’n 60 jaar geleden situeert, heeft het tot op vandaag nog een zeer grote invloed. Er bestaan immers verschillende fora die de zware politieke inhoud van dit ludieke cartoon vanuit een modern perspectief becommentariëren. Enkele belangrijke tegenargumenten voor de verafgoding van het Amerikaanse kapitalistische systeem zijn het corporatisme, de creatie van een politiestaat en de grote problemen op de arbeidsmarkt. Ook hebben verschillende critici commentaar op de dubbelzinnigheid van het propaganda filmpje. Hiermee ga ik akkoord. Er wordt immers nooit over communisme of socialisme gesproken, men laat dit enkel sterk doorschemeren. Men gaat eerder algemeen in tegen de opgave van vrijheid voor eender welke vorm van ‘isme’ in de wereld. Maar houdt kapitalisme ook niet deels het opgeven van vrijheid in? Men kan toch niet ieders vrijheid realiseren zonder deze van een andere voor een deel te ontnemen? In een samenleving moet men toch steeds een deel van zijn eigen vrijheid opgeven, hoe kan men anders met anderen samenleven? Ik ben van mening dat een kapitalistische samenleving nooit kan bestaan zonder een vorm van geïntegreerd socialisme. Men moet een middenweg zoeken tussen het verdedigen van ieders vrijheden en het vooropstellen van gemeenschappelijke belangen die in een maatschappij leven.

(1) Het engelse woord ism stelt het geheel van opvattingen voor met betrekking tot wat door het grondwoord wordt genoemd (Van Dale).

(2) John Q. Public is een generische naam in de VS ter aanduiding van een hypothetisch lid van de maatschappij; hij stelt de ‘gewone man op de straat’ voor en heeft geen uitgesproken politieke of sociale mening. (Wikipedia)

Bronnen en verwijzingen:

Harding College (1948). ‘Make Mine Freedom’.
http://www.youtube.com/watch?v=mVh75ylAUXY

Van Dale Taalweb (geraadpleegd op 29 december 2007).
http://www.vandale.be/

Wikipedia. The free encyclopedia (geraadpleegd op 29 december 2007).
http://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page

2007-12-31T10:05:00.000+01:00

"Quand la vérité n'est pas libre, la liberté n'est pas vraie."

Jacques Prévert

Met fysieke beperkingen van onafhankelijkheid naar vrijheid

2007-12-31T09:59:00.000+01:00

Zoals in het woordenboek komt ‘onafhankelijkheid’ ook in het dagelijkse leven steeds voor ‘vrijheid’. Iedereen heeft het recht op vrijheid, hoewel dit voor de één niet altijd zo vanzelfsprekend is als voor de ander. Personen met een handicap zitten fysiek en/of mentaal gevangen in de beperkingen van hun eigen lichaam. Vrijheid moet dus in de sensu lato betekenis van het woord geïnterpreteerd worden. In onze westerse samenleving vol uitdagingen en bewegingsvrijheden, is het de rol van de overheid om gehandicapten de kans te geven zich zo goed mogelijk in de maatschappij te integreren. In dit opzicht is de huidige budgettaire regelgeving voor personen met een handicap voorbijgestreefd. Wie opvang zoekt komt nu op een wachtlijst terecht tot er ergens in een instelling een plaats vrijkomt. De vrijgekomen plaats beantwoordt dan vaak niet aan de hulp en de zorg die de persoon in kwestie nodig heeft. Personen met een Niet Aangeboren Handicap (NAH) hebben bijvoorbeeld niet dezelfde eisen en verlangens als personen met een aangeboren handicap, die in tegenstelling tot de NAH-patiënten nooit een normaal leven hebben gekend. Bovendien is afhankelijkheid van familie, vrienden of een instelling mentaal zwaar te dragen. Onaangepaste hulp maakt het aanvaarden van deze afhankelijkheid nog moeilijker.

Het huidige Vlaamse beleid is aan modernisering toe en zou in de voetsporen van Groot-Brittannië, Nederland en Zweden kunnen treden (naar de ‘Verklaring van Brussel’ en de unaniem goedgekeurde resolutie van Bart Caron). Daar wordt het principe van ‘individuele financiering’ of ‘persoonsgebonden budget’ toegepast. Dit houdt in dat overheidssubsidiëring niet naar instellingen gaat maar naar de gehandicapten zelf. Dit systeem biedt gehandicapten de mogelijkheid zelf de hulp en persoonlijke, huishoudelijke of sociale diensten te kopen die zij nodig hebben. Het budget kan ook aangeworven worden voor de verschaffing van technische hulp en uitrusting.

Het principe van individuele financiering kende in de jaren ‘70 haar grondslag in de Verenigde Staten. Wat bekend werd als de Amerikaanse ‘Independent Living Movement’ (ILM) kwam voort uit het initiatief van een paar Amerikaanse studentenverenigingen. Tijdens de jaren ’60 werden in een paar Amerikaanse universiteiten namelijk ‘zelfhulpprogramma’s’ uitgewerkt om personen met een ‘zware’ fysieke handicap de kans te geven de voornaamste vakken te volgen. Later bereikte het idee ook Groot-Brittannië, waar het nu door de overheid wordt toegepast. Volgens Colin Barnes (2007) is de filosofie van het ‘onafhankelijke leven’ gebaseerd op vier basisprincipes:

all human life, regardless of the nature, complexity and/or severity of impairment is of equal worth,

anyone whatever the nature, complexity and/or severity of their impairment has the capacity to make choices and should be enabled to make those choices,

people who are disabled by societal responses to any form accredited impairment –physical, sensory or cognitive- have the right to exercise control over their lives,

people with perceived impairments and labelled ‘disabled’ have the right to participate fully in all areas, economic, political and cultural, of mainstream community living on a par with non-disabled peers.

Het toekennen van een persoonsgebonden budget geeft de gehandicapte meer keuzevrijheid en meer controle over zijn eigen leven, wat op zich meer zelfvertrouwen geeft. Het verlicht eveneens de druk op familie en vrienden. Een adequate opvolging en aanmoediging van de overgang naar de nieuwe regeling mag echter niet uit het oog verloren worden, daar het onbekende tot onzekerheid kan leiden. Zoals de ervaring uit Engeland het leert (Barnes, C., 2007) is een nauwgezette opvolging door de overheid van bijzonder belang. De korte termijn investeringen zullen op lange termijn hun vruchten afwerpen en gehandicapten gemakkelijkere toegang bieden tot faciliteiten die niet-gehandicapten vanzelfsprekend achten.

Bronnen

Barnes, C. (2007). ‘‘Direct Payments’ for Personal Assistants for Disabled People: a key to independent living ?’, background notes to a verbal presentation at The Centre for Independent Living Conference ‘Independent Living 2007’, University of Leeds, Dublin.

http://www.persoonsgebondenbudget.be/ (december 2007)

2007-12-31T00:28:00.000+01:00

" For to be free is not merely to cast off one's chains,
but to live in a way that respects and enhances the freedom of others."

Nelson Mandela

Hoofdstuk 4 vers 35

2007-12-31T00:01:00.000+01:00

‘Nadat de clitoris en kleine schaamlippen weg zijn gesneden, eraf zijn geschuurd of, in een minder wrede omgeving, zijn ingekerfd of ingeprikt, worden de grote schaamlippen aan elkaar genaaid, zodat een dikke rand littekenweefsel een soort kuisheidsgordel gaat vormen. Er wordt een klein gaatje opengelaten om door te plassen, en alleen brute kracht kan dat gaatje groter maken, voor geslachtsgemeenschap. Veel meisjes sterven tijdens of vlak na de ingreep aan een infectie. Andere complicaties veroorzaken verschrikkelijke pijn, vaak levenslang (2005).’ Ayaan Hirsi Ali houdt geen blad voor de mond, zoveel is zeker. Ze werd in 1969 in een islamitische familie geboren in Somalië. Toen ze zes jaar was vluchtte ze met haar familie naar Saoedi-Arabië om vijf jaar later via Ethiopië in Kenia te belanden. Van kleins af aan maakte ze kennis met de Koran en kende later zelfs enige sympathie voor het Moslimbroederschap. Hoewel ze enige tijd een hijab droeg en op zoek ging naar de diepere betekenis van de Koran, voelde ze zich eveneens aangetrokken door westerse romans. Ze genoot er naar eigen zeggen van weg te vluchten in de beschrijvingen van vrijheden en gevoelens die ze in haar cultuur niet kende. Toen ze in 1992 door haar vader naar Canada werd gestuurd om uitgehuwelijkt te worden met een clangenoot, vluchtte ze naar Nederland. Daar studeerde ze politicologie in Leiden en voert sindsdien, met vallen en opstaan, een felle strijd voor de rechten en vrijheden van de moslimvrouwen.

Volgens Ayaan Hirsi Ali wordt de vrouw binnen de islam gezien als een lustobject. De vrouwelijke vormen moeten zoveel mogelijk aan de blik van de mannen onttrokken worden om te voorkomen dat ze verward geraken of zich zouden overgeven aan onzedige gedachten. In de islam heiligt het doel de middelen. Om de maagdelijkheid van meisjes te beschermen moet men volgens de islam voorkomen dat ze het huis uitgaan en in de buurt komen van jongens; wordt geëist dat ze vanaf hun puberteit (soms zelfs vroeger) de hoofddoek dragen en worden ze in verscheidene landen van Afrika (o.a. Somalië, Soedan, Egypte, Ethiopië, Nigeria, de Verenigde Arabische Emiraten), het Midden-Oosten (vb.: Jemen) en Azië besneden. In de landen waar moslims in de meerderheid zijn, is de positie van de vrouw het slechtst. Bovendien wordt een vrouw gekenmerkt door sterkere gemoeds- en humeurschommelingen, waardoor ze niet evenwaardig aan de man beschouwd kan worden. In haar boek ‘Mijn Vrijheid’ benadrukt Ayaan Hirsi Ali hoe zij – volgens de regels van de islam- als oudste dochter moest helpen in het huishouden en hoe zij tot bloedens toe geslagen werd, terwijl haar broer ongestoord buiten kon spelen. Een vrouw moet de eer van de familie in stand houden en kan volgens de religieuze voorschriften niet dezelfde functies bekleden als een man. Moslimvrouwen krijgen niet genoeg kansen om via onderwijs, boeken en documentaires bewust te worden van de diverse - sociale, politieke, pedagogische,...- kennisvormen. Als een dochter door haar familie wordt uitgehuwelijkt, moet ze aan haar man gehoorzamen. In de westerse wereld wordt een man die zijn vrouw slaat maatschappelijk veroordeeld. Als geweld wordt gebruikt tegen een moslima wordt gezegd dat ze ‘niet gehoorzaamt aan haar man’. De Koran beschrijft letterlijk, hoofdstuk 4 vers 35, het recht om een ongehoorzame vrouw te slaan.

Steeds meer moslima’s dragen het westerse ‘recht op vrije meningsuiting’ hoog in het vaandel en klagen – niet zonder gevaar - de onderdrukking van vrouwen door de islam aan. Naast Ayaan Hirsi Ali pleiten o.a. ook de Iraans-Franse schrijfster Chahdortt Djavann, de Nobelprijswinnares Shirin Ebadi en de Pakistaanse Naema Tahir voor een radicale wijziging van de fundamenten van de seksuele moraal in de islam. Tegelijkertijd valt er ook een toenemende vernauwing en verscherping op te merken bij heel wat traditionele moslimmannen. Zij voelen aan dat hun klassieke machtspositie in de familie en de samenleving in het gedrang komt en dat steeds meer moslima’s het pad van het individualisme inslaan. Naema Tahir merkt op dat vooral de moslimmannen daardoor slecht om kunnen met de hedendaagse kritiek. Indien ze niets te vrezen hadden, zouden Ayaan Hirsi Ali en Theo Van Gogh niet tegen zoveel weerstand gebotst zijn met hun film ‘Submission’ (http://ayaanhirsiali.web-log.nl/ayaanhirsiali/2005/04/view_the_film_s.html).

Om de positie van de vrouw te verbeteren moet eigenlijk een gehele hervorming van de morele grondslag van de islam komen. Deze ommekeer kan niet opgelegd worden vanuit de westerse cultuur daar deze steunt op andere fundamenten, die doorheen de geschiedenis een verschillende evolutie kenden. De Franse Revolutie betekende hierbij een belangrijk keerpunt: verdwijning van standen en gelijkheid van alle mensen. De autoriteit van de traditie maakte plaats voor de rationaliteit van de gedachte. Een dergelijk inzicht binnen de islam zou eveneens de scheiding van kerk en staat en de gelijkwaardigheid van man en vrouw moeten aanmoedigen. De westerse wereld kan helpen door feministen en andere vrijheidsstrijders te blijven steunen en aan te moedigen in hun werk, en door de westerse vrijheden te blijven aanbieden als strijdveld.

Bronnen

Hirsi Ali, A. (2005). ‘Mijn Vrijheid’, 517 p., Amsterdam.

www.standaard.be (Stephanie Sinclair)

Verhofstadt, D. (2004). ‘We moeten de moslims bevrijden uit de maagdenkooi – Ayaan Hirsi Ali’ (interview), in Liberales, oktober 2004.

Verhofstadt, D. (2005). ‘Een moslima ontsluierd – Naema Tahir’, in Liberales, maart 2005.

http://ayaanhirsiali.web-log.nl/ (december 2007)

http://www.libertarian.nl/NL/topics-1.php (december 2007)

Banksy en de muur

2007-12-30T14:43:00.000+01:00

Niet mogen gaan en staan waar men wil, is het toppunt van onvrijheid. Wat als een ganse bevolking wordt opgesloten? Wat gebeurt er als een groep mensen letterlijk wordt ommuurd? Hoge muren als grens tussen mensen het doet ons denken aan de Berlijnse Muur. Alleen… daar ging het voornamelijk om het buitensluiten van mensen. Wat vandaag in de Gazastrook en op de westelijke Jordaanoever gebeurt doet ons ironisch genoeg ook terugdenken aan de naziconcentratiekampen. De Palestijnse gebieden zijn omgevormd tot een grote openluchtgevangenis. Rond de Gazastrook was men reeds vroeger een afsluiting beginnen bouwen. Israël voerde sinds 2002 de controle nog op door het licht op groen te zetten voor de bouw van het zogenaamde ‘veiligheidshek’ op de Weselijke Jordaanoever. Dit is overduidelijk een schending van het internationaal recht. Bovendien wordt het leven binnen de muren ernstig bemoeilijkt. De Palestijnen mogen binnen en buiten op door Israëlieten vastgestelde momenten. Binnen de muren leeft men bijna volledig afgesloten van drinkwater. 70% van de Palestijnen leeft in armoede. Het volk kan binnen de muren niet ontsnappen aan zijn vreselijke lot. Zolang deze metershoge muur tussen de twee volkeren staat, is een goede oplossing van dit probleem onmogelijk.

Aanklachten tegen deze ‘apartheidsmuur’ zijn legio. En toch blijven concrete acties van westerse regeringen uit. Ludo De Brabander verwijt onze diplomaten en politici in De Morgen schuldig verzuim. “Durft de Belgische diplomatie, die maar al te goed weet hoe de vork echt in de steel zit, zich achter het standpunt van het internationale recht te scharen, tegen de VS in, de peetvader van Israël? We kunnen een bibliotheek vullen met officiële en ngo-rapporten die herhalen dat de bezettingspolitiek de belangrijkste oorzaak is van de geweldspiraal en de verellendung van de gewone Palestijn.” Er zijn verschillende rapporten van allerhande instellingen, die allemaal hetzelfde besluiten: het Westen is mee verantwoordelijk voor de impasse, de chaos en de armoede waarin de Palestijnen zijn beland. Iedereen weet dat en toch volgt er geen gepaste reactie.

De politiek houdt zich op de vlakte en onderneemt weinig of niets. Talrijke burgerorganisaties echter blijven de bouw van de muur veroordelen. Vele groeperingen verklaren zich solidair en de roep om een duurzame oplossing is groot, of het nu om een ‘one-state solution’ of een ‘two-state solution’ gaat.

Het meest tastbare verzet tegen de muur op de Westelijke Jordaanoever wordt geleverd door de Britse graffitikunstenaar Banksy. In het bijgevoegde filmpje zien we zijn manier om dit onrecht aan te klagen.

De geheimzinnige kunstenaar maakt voornamelijk graffiti. Het meest bekend is hij met zijn stencils. Zijn werk staat bol van de allusies naar populaire kunst. Vincent Vega en Jules Winnfield uit Pulp Fiction schieten met bananen. Hij gebruikt Ronald McDonald en Mickey Mouse om een vlijmscherpe kritiek te lanceren op de twee multinationals. Kussende politieagenten, een klein meisje dat gefouilleerd wordt, spelende kinderen met een kogelvrije vest, zulke beelden zijn uiterst subversief. Een weerkerend thema zijn ratten. “They represent the triumph of the little people and the unloved.” Banksy herwerkt vaak ook bekende kunstwerken. In de tuin van Monet drijven winkelkarretjes in de vijver, de zonnebloemen van Van Gogh zijn verdord… Zijn antikapitalistische kritiek wordt niet door iedereen op applaus onthaald. Sommige straatkunstenaars noemen hem een sell-out. Zijn werken worden namelijk voor zeer veel geld geveild. Anderzijds kan niet ontkend worden dat heel veel van zijn kunst gratis en voor iedereen te bezichtigen is. Bovendien opende hij rond de kerstperiode in 2006 een winkel waar hij zijn eigen werk voor zeer weinig geld verkocht.

Zijn werken op de ‘apartheidsmuur’ in Palestina suggereren steeds de andere kant van de muur. Hij schept de illusie van zalige oorden met een helblauwe hemel en oases van groen, die achter de muur verborgen zijn. De muur wordt het decor van een gezellige huiskamer, met zicht op een paradijselijk strand. Elders wordt de muur als een gordijn opzijgeschoven. En zijn escapisme reikt nog verder. Banksy laat mensen ontsnappen uit de gevangenis van de Westelijke Jordaanoever. Een meisje vliegt met een tros ballonnen over de muur, een roltrap leidt mensen naar boven. Een jongetje schildert stiekem een trapladder naar boven. Twee kinderen graven een gat in de muur. Of simpeler: Banksy schildert een afknipstrook op de muur… Centraal in deze werken staat het vluchten van de muur, het vrij zijn uit de gevangenis. Bovenal stelt hij de illegaliteit van de muur aan de kaak. “Is het verkeerd om een muur te vandaliseren als de muur op zich al illegaal is?” De reacties op zijn graffiti op de ‘apartheidsmuur’ zijn niet onverdeeld positief. Een Palestijnse man zei Banksy: “I don’t want it to be beautiful, I hate this wall! Go home!” En gelijk had de Palestijn. Maar als graffitiartiest is Banksy er wel in geslaagd zijn steentje bij te dragen. Met zijn werk duwde hij de Palestijnse kwestie op de voorgrond. Hij is geen politicus die iets wezenlijks kan doen, maar als geëngageerd burger liet hij wel zijn stem horen.

"Another break in the wall!”

Er is geen enkele kunstvorm vrijer dan graffiti. Het hoeft niet te voldoen aan bepaalde regels, het kan overal plaatsvinden en het is voor iedereen. Straatartiesten zijn niet elitair zoals vele kunstenaars wel verweten wordt. Integendeel, graffiteurs komen vaker uit de onderste lagen van de maatschappij. Maar er is ook veel kritiek, net omdat het in de openbare ruimte gelokaliseerd wordt. Mensen worden tegen wil en dank met graffiti geconfronteerd. De grens tussen louter vernielzucht en kunst is bovendien niet altijd makkelijk te trekken. Graffiti is daarom een dubbelzinnige kunstvorm. Soms is het louter vandalisme, soms geven tekeningen een politieke boodschap mee. Het is ook de meest opstandige kunstvorm. Het is een manier om zich te laten horen, om aandacht te vragen en om zijn mening te geven. Straatkunstenaars verzetten zich tegen elke autoriteit en hebben de macht om elke voorbijganger aan het denken te zetten. En iedereen heeft nood aan kritische prikkels...

Banksy heeft duidelijk de kracht van de combinatie van twee uitersten ingezien. Enerzijds is er de apartheidsmuur, die de niet meer weg te denken is uit het ellendige dagelijkse bestaan van de Palestijnen. Anderzijds zijn er de ‘political murals’ van Banksy, die een schreeuw om vrijheid zijn… Nu zouden westerse regeringen nog de kracht moeten hebben om die schreeuw te aanhoren!

tdc

Referenties

DEBRABANDER Ludo, Vies westers geurtje in Palestina, in: De Morgen, 20/06/2007
ZAGERS Geert, Kunstterrorist, in: De Morgen, 16/09/2006
www.banksy.co.uk
www.actieplatformpalestina.be

2007-12-30T12:00:00.000+01:00

"Vrijheid van mening vereist dat je er een hebt."

Johann Gottfried von Herder

Positieve vs/en negatieve vrijheid

2007-12-30T11:48:00.000+01:00

De documentaire ‘the Trap’ is een drie uur durend pleidooi tegen negatieve vrijheid, vrijheid die je iemand of een land oplegt. Een strategie die volgens Curtis, de documentairemaker, reeds 50 jaar gangbaar is. Het alternatief is positieve vrijheid; de vrijheid die een mens zelf toelaat om zijn/haar eigen potentieel tot ontplooiing te laten komen.

Eva Brems heeft het in haar paper ‘ Should rights shape societies or should societies shape rights’ over de spanning tussen mensenrechten en de maatschappij. Mensenrechten hebben voorrang op culturele normen, sociale gewoontes en waarden. Een staat wordt niet kwijtgescholden van de plicht aan een voorwaarde te voldoening louter omdat dit niet strookt met de geldende normen, gewoontes en waarden aldaar. Bijvoorbeeld: wanneer een staat het Vrouwenverdrag (CEDAW) ondertekend heeft maar deze rechten niet voldoende beschermt, kan het zich niet beroepen op de dominante patriarchale cultuur in haar samenleving. Mensenrechten geloven in de mogelijkheid om waarden, culturen en samenlevingen te veranderen en streven hier zelfs naar.

In zekere zin houdt de titel van de paper een spanning in tussen de twee vrijheden. Toepast op bovenstaand voorbeeld, krijgt de staat hier volgens mij te maken met negatieve vrijheid, ze krijgt een bepaalde visie op mensenrechten opgelegd, de mensenrechtencultuur triomfeert over andere culturen en zo vormt het recht gestaag de maatschappij. Voor slachtoffers van schendingen kan het daarentegen een positieve vrijheid betekenen daar ze meer kansen krijgt om tot ontplooiing kan komen indien de rechten (in de toekomst) gerespecteerd worden en natuurlijk ook voor niet-slachtoffers, mensen in dezelfde situatie die dankzij de aan de staat opgelegde regels aan schendingen ontsnapt zijn en dus eveneens meer ontplooiingskansen hebben gekregen.

In de film wordt na lange omzwervingen tot het profetisch besluit gekomen dat negatieve vrijheid niet werkt want het heeft geleid tot een maatschappij vol egoïstische menselijke automaten. Hier en daar kan ik me wel vinden in de bevindingen van Alan Curtis maar met het besluit ben ik het niet eens. Misschien is het een beetje te vergezocht om de vergelijking te maken maar ook op mensenrechtenvlak lijkt het me de taak van supranationale organen om het principe van negatieve vrijheid te volgen door staten bij te sturen indien het de andere partij meer kansen geeft om zich te ontplooien, met andere woorden wanneer het de andere positieve vrijheid geeft. De spanning tussen beiden wordt m.i. bovendien redelijk goed bewaakt doordat de rechten niet in elke staat identiek dezelfde hoeven te zijn: er is ruimte voor interpretatie.

Eva Brems schrijft namelijk dat maatschappijen eveneens vorm geven aan het recht; over de internationale mensenrechtenvoorschriften bestaat wereldwijd consensus, een consensus die vaak enkel kan bereikt worden indien er vage termen en concepten worden gebruikt. Deze termen en concepten worden pas ingevuld bij een toepassing van het recht, bij cases, hetzij op internationaal, nationaal of lokaal niveau. In die zin geven maatschappijen een eigen invulling aan het recht waarbij er ruimte is voor maatschappelijke verschillen en bijzonderheden.

Met dit in het achterhoofd lijken mensenrechten me een goede mix van positieve en negatieve vrijheid gevonden te hebben: ze laten een maatschappij aan de ene kant toe om een eigen ‘karakter’ te hebben en aan de andere kant om dat karakter verder te ontplooien. Misschien kunnen sommige wereldmachten een voorbeeld nemen aan de dubbele werking van mensenrechten en niet simpelweg (hoewel, zo simpel gaat dat niet) in de naam van mensenrechten negatieve vrijheid opleggen aan derden?

Bronnen:
-Brems, E (2007) Toward a Sociology of Human Rights: Theoretical and Empiciral Contributions
Should rights shape societies or should societies shape rights? An examination of the case-law of the European Court of Human Rights.
-Curtis, A (2007), The Trap part I, II, III

Liberty bound

2007-12-30T01:10:00.000+01:00

In de documentaire “Liberty bound” gaat Christine Rose na wat er in de Verenigde Staten veranderd is na de aanslagen van 11 september. Is de VSA effectief het vrije land waarnaar het streefde bij haar ontstaan of is het net zo’n imperium (met een dictatoriaal regime) zoals eens het communistisch Rusland of het nazi-Duitsland er één was? Of bevatten beide extremen een deel van de waarheid?

Van bij het begin van de documentaire is duidelijk dat Christine Rose sterk gekant is tegen de hedendaagse politiek in de Verenigde Staten. De video vangt aan met enkele spraakmakende feiten. Zo is Rose afkomstig van Huntsville, een klein stadje in Texas (35.000 inwoners, te vergelijken met Ieper of Geraardsbergen bvb). Huntsville telt maar liefst negen gevangenissen! Er is ook één middelbare school, de eerste middelbare school met bewakingscamera’s. Deze werden er al geplaatst in 1984! Al bij al werden de Verenigde Staten toen nog aanzien als één van de meest vrije landen ter wereld, zoals de vrijheid van meningsuiting, vrijheid van religie, ... .

Vervolgens laat Rose ons kennismaken met drie misnoegde inwoners van de Verenigde Staten. Winston werd zwaar gescreend en op de vingers getikt omdat hij in een gesprek op de trein de term “twin towers” gebruikt had zonder er dieper op in te gaan. Een medepassagier had dit opgevangen en bij Winston’s aankomst in Denver werd hij opgewacht door enkele politieleden en ondervraagd.

Een tweede slachtoffer van de vrijheidsbeperking na 9/11 is Michael Moore (niet de bekende filmregisseur). Na jarenlange, onberispelijke legerdienst had hij een mail verzonden waarin hij zijn gedacht had getypt ivm enkele politieke zaken. Meteen erna werd hij ondervraagd als had hij iets crimineels gedaan. De geheime dienst was hem komen bezoeken thuis met de vraag of hij van plan was de president neer te schieten en of hij mentale probleme had. Ze vroegen ook naar welke medicatie hij gebruikte en naar adressen en telefoonnummers van dichte familieleden.

Een derde slachtoffer die openlijk voor de camera spreekt is Jeff Seemann. Tijdens de plechtige proclamatie op de rijksuniversiteit van Ohio in 2002 zou president Bush een toespraak komen houden. Er was een protestactie georganiseerd waarbij de actievoerders hun rug zouden keren naar Bush tijdens zijn speech. De universiteit had meegedeeld dat studenten die aan de actie deelnemen gearresteerd worden en uit de universiteit worden gezet, wat impliceerde dat ze geen diploma zouden ontvangen. Ze zouden dus hun diploma niet krijgen omdat ze de president niet hebben aangekeken en niet geapplaudisseerd hebben voor hem.

Hierbij heb ik drie bedenkingen:

Ten eerste wordt niet duidelijk gemaakt of dit drie voorbeelden zijn uit een hele resem verhalen die we in dezelfde context kunnen plaatsen of het drie personen betreffen die Rose tegengekomen is en waarvan ze hun verhaal op video vastgelegd heeft. Het is me m.a.w. niet duidelijk op welke schaal zo’n vrijheidsbeperkingen voorkomen.

Ten tweede vind ik de voorbeelden veel te weinig uitgewerkt. Bij het eerste slachtoffer is niet duidelijk wat hij precies gezegd heeft ivm de twin towers. Bij de tweede wordt ook al niet vermeld wat er precies in die mails staat. Toch spreekt het voor zich dat dergelijke “big brother”-praktijken absoluut een grove inbreuk op de vrijheid van de slachtoffers is.

Ten derde kan met zulke voorbeelden alles bewezen worden. Als ik morgen drie misnoegde inwoners van België een forum geef waarop ze hun kritiek op bvb. het gedrag van Belgische politieagenten bij arrestaties kunnen geven, is er daarom nog niets verkeerd met de werking van het Belgische politie-apparaat. Ik kan zonder moeite ook drie inwoners vinden die op correcte wijze behandeld geweest zijn door politieleden bij een arrestatie. Met voorbeelden kan zowat alles bewezen worden.

Zelf zou ik het een verschrikkelijk beklemmend gevoel vinden te weten dat er mensen meeluisteren terwijl ik bel of dat mijn mails ook gelezen worden door mensen van de staatsveiligheid.

Verder in de documentaire flirt Rose met de theorie dat president Bush perfect op de hoogte was van de aanslagen van 11 september en dat hij niet adequaat reageerde. Ook de “reclamecampagne” om een inval in Irak verkocht te krijgen aan het volk wordt nog besproken maar dit valt buiten het bestek van deze uiteenzetting.

Schrijvers met vrijheid van meningsuiting?

2007-12-29T22:13:00.000+01:00

In zijn artikel ‘Writers and Intellectual Responsibility’ denkt Noam Chomsky na over de verantwoordelijkheid van een schrijver als moreel agent: een schrijver wordt verwacht de waarheid te vertellen over dingen die ertoe doen aan een publiek dat er iets aan kan doen.

In een land als de VS waar het recht op vrije meningsuiting hoog in het vaandel gedragen wordt, lijkt de plicht van westerse intellectuelen om de westerse schuld te pleiten aan een westers publiek op het eerste zicht vanzelfsprekend. Op die manier kunnen we iets leren over onszelf als we ervoor kiezen om iets over onszelf te willen leren. Het is echter vaak een kwestie van kunnen maar niet willen.

In de aanloop naar de oorlog in Irak, was het Amerikaanse volk het eenmondig eens: Saddam moet vallen, de WMD zijn een ‘M-bedreiging’, Al Qaeda, diep verscholen in Irak, hoort te boeten voor de aanslagen van 9/11. Een enkele dissidente stem werd al gauw de mond gesnoerd. Enkele jaren later is het tij gekeerd; de WMD blijven nog altijd onder water, de coalitietroepen hadden de bolster van Irak op het eerste zich dan wel doen barsten maar de noot blijkt moeilijker te kraken. De meeste Amerikanen zijn het vertrouwen in de goede bedoelingen van de westerse actoren in het Midden-Oosten kwijt. Je hoort de dissident van toen bijna denken: ‘told you so’.

Maar is het niet ‘too little too late’ om te erkennen dat de dissident gelijk had (voor zover dit al gebeurd is)? Het is volgens Chomsky geen probleem om commissaris (degene die kritiekloos het regime steunt) van dissident te onderscheiden - in bijvoorbeeld de Sovjetunie. De dissident die als verrader wordt beschouwd in zijn oosters vaderland, wordt geprezen in het Westen. In Amerika echter, werd voor de oorlog in het Midden-Oosten, de eigen commissaris eveneens geprezen en de dissident uitgemaakt voor verrader van het vaderland.

Chomsky gaat verder. Eind jaren 1970 waren er (o.a.) op twee plaatsen gruwelijkheden tegen ‘de menselijkheid’ aan de gang: in Cambodja en in Oost-Timor. Beide in hetzelfde deel van de wereld, beide even gruwelijk. In Cambodja was het de Rode Khmer die lelijk huis hield, een vijand die, na 25 jaar vechten in Indochina, goed van pas kwam om het geloof in de goede intenties van de VS te herstellen en om verdere misdaden te rechtvaardigen: ‘we moeten folteren en vermoorden om een nieuwe Pol Pot ver vermijden’. De verontwaardiging over de gruweldaden was groot.

In Oost-Timor verscheen er de eerste drie jaar van gruwelijkheden niets over het ‘voorval’ terwijl de wapens naar Indonesië stroomden, recht in de handen van Genghis Khan die, ook al vertrappelde hij mensenrechten bij de vleet, door de VS ‘gematigd’ werd genoemd en ‘ten onrechte werd bekritiseerd door propagandisten van de tegenpartij’. Slechts achteraf werd de misdaden erkend maar het feit dat de VS direct betrokken waren bij die misdaden en blij waren dat er een regimewissel uit voortvloeide, werd dood gezwegen. In de mainstreampers werd in het begin ook met geen woord gerept over de escalatie in Indochina in Zuid-Vietnam.
Waarom niet, in tegenstelling tot landen waar er geen persvrijheid is, hoeven we toch nergens bang voor zijn?

De realiteit is dat goed opgeleide mensen immuun zijn voor naakte feiten en de VS van A vinden dit maar al te handig: als de leugens maar vaak genoeg herhaald worden, trappen de onderdanen er wel in en worden, met een beetje geluk, de dissidente stemmen met een democratische, doch dodelijke efficiëntie, de mond gesnoerd. Dit was van toepassing op de oorlog in Oost-Timor en voor die in Irak. Het mag dan de verantwoordelijkheid zijn van de schrijver om een situatie aan te klagen, het publiek moet ook mee. Of zoals George Orwell stelt: in de meest despotisch geregeerde landen zijn controlemechanismen transparant, deze van de vrije samenlevingen zijn veel interessanter om te ontrafelen.

Bron:

Chomsky N. (1996)Powers and Prospects, reflections on Human Nature and the Social Order, Londen

Kolonialisme in de 21ste eeuw: Palestina

2007-12-29T21:46:00.000+01:00

Tijdens het debat over Palestina in de Vooruit op 14 november maakten de sprekers Ilan Pappé, een nieuwe Israelische historicus, en Mustapha Barghouthi, kort Palestijns parlementslid, enkele zaken duidelijk: de Palestijnen zijn niet vrij en de internationale gemeenschap heeft daarin een grote verantwoordelijkheid.

Ilan Pappé wees op de aanvaarding van de misdaden die Israël pleegt, een aanvaarding die sterk contrasteert met de reactie op het verzet van Hamas. Het gewelddadige Hamas werd populair door de vele mislukkingen tijdens het vredesproces maar toonde zich bereid om in een democratische regering te stappen. De regering, gesteund door het leeuwendeel van de bevolking, werd internationaal niet erkend omdat ze het bestaansrecht van Israel weigerde te erkennen.

Een erkenning verwachten zou in mijn ogen hetzelfde zijn als verwachten dat Tsjechoslovakije nadat Duitsland het Sudetengebied in 1938 annexeerde en het een jaar later door Duitsland bezet werd, braaf de voeten van Hitler zou kussen. De bezetting, een rechtstreeks gevolg van het ondertekenen van het verdrag van Munchen door Frankrijk, Groot-Brittannië en Italië, was ondermeer het gevolg van de onverschilligheid van West-Europa voor het lot van een ver, onbekend, land in het oosten. De verontwaardiging en verslagenheid in Tsjechoslovakije was erg groot. Zelfs nu ligt deze kwestie in Tsjechië nog gevoelig.

Hoe groot moet de verslagenheid dan wel niet zijn in Palestina na zo veel onverschilligheid die al zo lang aanhoudt, zou je denken? Groot, ongetwijfeld, maar er leeft nog hoop: zo hoopt mijnheer Barghouthi dat internationaal erkend wordt dat de Palestijnen het recht hebben op democratie en dat deze erkening een oplossing brengt voor de patstelling . Ilan Pappé pleit voor een radicalere strategie. Israel hanteert racistische taal gebaseerd op een racistische ideologie, de VS steunen deze ideologie en Europa volgt gedwee. Het is de taak van de burgers om aan hun regering duidelijk te maken dat het tijd is om een einde te maken aan de koloniale politiek die Israël voert. Doen we dit of offeren we Palestina liever op aan de onverschilligheid, of misschien correcter, laten we de lobby- en propagandamachine van de VS liever zand in onze ogen strooien?

Meneer Barghouthi eindigde het debat eindigde met een zin die me is nagebleven: niet alleen de Palestijnen zijn onvrij, ook Israël, dat angstvallig ‘haar’ land wil ontdoen van de Palestijnen, is niet vrij totdat het de zinloosheid van die angst inziet en anders handelt.

Bronnen:
www.vrede.be

2007-12-29T19:27:00.000+01:00

"La liberté est un aliment de bon suc, mais de forte digestion. Il faut des estomacs bien sains pour la supporter."

Jean-Jacques Rousseau

De Smaak van Vrijheid

2007-12-29T19:18:00.000+01:00

Sinds 21 december 2007 is de regio van het Schengen akkoord uitgebreid met een aantal lidstaten: de drie Baltische Staten, de Tsjechische Republiek, Hongarije, Malta, Polen, Slowakije en Slovenië. Klokslag 00u00 schafte men er de controles aan de land- en zeebinnengrenzen af. Op 30 maart 2008 volgen de controles in de luchthavens. Het Verdrag van Schengen dateert van 1985 en is een initiatief van de Benelux, Duitsland en Frankrijk. In het Luxemburgse plaatsje Schengen werd het akkoord getekend om "het vrij overschrijden van de binnengrenzen door alle onderdanen van de lidstaten" en "het vrije verkeer van goederen en diensten" mogelijk te maken.

Akkoord eerder een instrument van immigratiebeperking?

Ter compensatie van de gegevenscontroles werd SIS opgericht, het Schengen Informatie Systeem. Oorspronkelijk werd het ontworpen als systeem ter opsporing van verdachten en criminelen maar volgens Evelien Brouwer, die met haar doctoraat Digital Borders and Real Rights de rechtsbescherming van niet-EU onderdanen die in dat systeem zijn geregistreerd, bestudeerde, blijkt het in de praktijk vooral een middel van immigratiebeperking. Wie niets te verbergen heeft, heeft ook niets te vrezen. Onder dit motto slaat Europa personengegevens op. Ieder lid van het Schengenakkoord heeft vrije toegang tot deze databank. Het gezegde gaat echter niet altijd op, toont het onderzoek van Brouwer aan. “De kwaliteit en juistheid van de opgeslagen data laten te wensen over. Dit tonen de rapporten van de nationale dataprotectieautoriteiten. Zo constateert de Duitse Federale Datenschutzbeauftragter dat in 2004 20% van de onderzochte signaleringen gebaseerd is op een onjuiste rechtsgrondslag. In de helft van de gevallen was sprake van een onbeperkt inreisverbod, wat in strijd is met de Schengenregeling. In Frankrijk bleken tussen 2003 en 2005 40 tot 45% van de onderzochte signaleringen onjuist of onrechtmatig en moesten daarom worden ingetrokken.” De criteria om in dit systeem terecht te komen zijn niet eenduidig en transparant, ze veranderen bovendien vaak. In Nederland is het zo dat iemand op basis van een klein vergrijp of van verdenking van een misdaad al in dit systeem wordt geregistreerd. Niet moeilijk dat er twijfels ontstaan over de juistheid en de kwaliteit van dit informatiesysteem. Niet alleen op vlak van registratievoorwaarden rommelt het systeem maar ook op gebied van rechtsbescherming. Zo zouden geregistreerden vaak niet op de hoogte worden gebracht van hun signalering. “ Ook bestaat er geen afzonderlijke procedure tegen deze signalering. Pas wanneer de registratie leidt tot het weigeren van toegang of van een visum, kan de betrokkene daartegen in beroep gaan. De geboden rechtsgang is dan meestal te laat, bijvoorbeeld bij aanvraag van een visum voor werk of familiebezoek in een van de Schengenlanden.” beweert Brouwer.

Aan de ene kant blijkt het Schengenakkoord tot nu toe een goede zaak te zijn voor de bewegingsvrijheid van de inwoners van de Europese Unie. Aan de andere kant worden de Europese burgers strenger in het oog gehouden en worden persoonlijke gegevens gebruikt om iemand de toegang te ontzeggen. Ten koste van onze bewegingsvrijheid geven we dus een deel op van ons recht op privacy en bescherming. De smaak van vrijheid is maar al te vaak wrang.

Referenties

Brouwer, E. (24 september 2007) Digital Borders and Real Rights: Effective Remedies for Third-Country Nationals in the Schengen Information System. Geraadpleegd op 29 december op http://www.libertysecurity.org/article1624.html

Europese Unie (20 december 2007) Uitbreiding van Schengen: Achtergrond. Geraadpleegd op 29 december op www.europa.eu/.../07/618&format=DOC&aged=0&language=NL&guiLanguage=en –

Goldirova, R. (5 december 2007) Afwachten tot uitbreiding Schengengebied begint. Geraadpleegd op 29 december 2007 op www.euobserver.com

2007-12-29T15:19:00.000+01:00

"Negeer de overheid"

Tom Hodgkinson

Poetin: 'Personality of the Year?'

2007-12-29T13:35:00.000+01:00

Midden december werd Vladimir Poetin door het Amerikaanse weekblad Time tot man van het jaar verkozen. Deze benoeming was echter niet kritiekloos. In het artikel “Choosing order before freedom” dekt Time Magazine zich in tegen te verwachte kritieken. “Putin is not a boy scout. He is not a democrat in any way that the West would define it. He is not a paragon of free speech. He stands, above all, for stability – stability before freedom, stability before choice, stability in a country that has hardly seen it for a hundred years.” De keuze voor Poetin als man van het jaar had andere redenen. De voormalige KGB-agent had Rusland weer op de kaart van de machtigen der aarde gezet. “When this intense and brooding KGB agent took over as President of Russia in 2000, he found a country on the verge of becoming a failed state. With dauntless persistence, a sharp vision of what Russia should become and a sense that he embodied the spirit of Mother Russia, Putin has put his country back on the map. (…) He has performed an extraordinary feat of leadership in imposing stability on a nation that has rarely known it and brought Russia back to the table of world power. For that reason, Vladimir Putin is TIME's 2007 Person of the Year.”

En hoewel Time Magazine de lezer belooft dat de keuze van ‘Personality of the Year’ geen eer is en nooit is geweest, blijven vele lezers met een wrange smaak in de mond achter. Poetin heeft sinds zijn eerste ambtstermijn de macht meer en meer naar zich toegetrokken. En hij schuwt geen grove middelen. Dat de nieuwe tsaar de burgerlijke vrijheden inperkte, wordt ook in Time magazine beschreven. “To achieve stability, Putin and his administration have dramatically curtailed freedoms. His government has shut down TV stations and newspapers, jailed businessmen whose wealth and influence challenged the Kremlin's hold on power, defanged opposition political parties and arrested those who confront his rule.”

Voornamelijk de vrije meningsuiting heeft het in het hedendaagse Rusland erg te verduren. Elk criticus van het regime wordt monddood gemaakt. Politieke uitschakeling van tegenstanders kan op verschillende manieren gebeuren. “Over the past six years, journalists in Russia have been poisoned, bludgeoned with axes, shot in the head at point-blank range and pummeled with baseball bats and hammers. Some have ended up in prison doing hard labor or forced into exile. Others go about their work every day knowing they could be targets.” (Ricchiardi, American Journalism Review, 2007) Het klinkt allemaal erg bekend in de oren… Voor de val van de Berlijnse Muur waren zulke praktijken schering en inslag. In de Sovjet-Unie en zijn vazalstaten in Oost-Europa was de macht van de geheime diensten niet te overzien. Elke verdachte beweging was genoeg om onder een lading afluisterapparatuur te worden bedolven. Het voorbeeld van Oost-Duitsland kennen we van de film ‘Das Leben der Anderen’ (zie bijgevoegde trailer).

Blijkbaar heeft Poetin de knepen van zijn werk als KGB-agent nog niet verleerd. De moord op mensenrechtenactiviste Anna Politkovskaya is een eerste gekende voorbeeld. In haar boek ‘Poetins Rusland’ had zij het beleid van de Russische president stevig aan de kaak gesteld. We kennen Politkovskaya ook als bemiddelaarster bij de gijzeling in het theater in Moskou in 2002. Toen zij in 2004 naar het gijzelingsdrama in Beslan afzakte, werd zij onderweg vergiftigd. Zo heeft zij nooit kunnen onderhandelen met de Tsjetsjeense gijzelnemers in de school van Beslan. Anna Politkovskaya had altijd geweten dat zij een doorn in het oog van Poetin was. Uiteindelijk werd zij vermoord op 6 oktober 2006. Een tweede alom gekende slachtoffer is Alexander Litvinenko. Als ex-collega van Poetin – hij was een voormalig KGB-kolonel – bleef hij niet gespaard. “Mogelijk lukt het u om een mens tot zwijgen te brengen, maar het geluid van het protest uit de hele wereld zal u, meneer Poetin, voor de rest van uw leven in de oren klinken” (Het Parool, 25/11/2006), schreef hij op zijn sterfbed.

Een tegenstander die nog niet volledig uitgeschakeld is, is Garri Kasparov. De schaakkampioen zat eind november vijf dagen vast in een cel in Moskou. Kasparov werd samen met een veertigtal andere betogers opgepakt bij een manifestatie van de oppositiekoepel Ander Rusland. Op diezelfde dag werd ook in Sint-Petersburg een betoging van de oppositie hardhandig uit elkaar geslagen. Annemarie Gielen van Pax Christi Vlaanderen vroeg zich in De Morgen af wanneer het westen zal reageren tegen Poetin. “Wat gaat het Westen nu doen, nu elke vorm van protest in Rusland, uit welke hoek ook, zo brutaal wordt gefnuikt?” Ook zij legt de link naar het verleden. Gielen ziet het nu zelfs somberder in. Tijdens het communistische bewind was er veel meer kritiek. “De internationale gemeenschap erkende algemeen de kwade gevolgen van het sovjetregime. De mensen hadden mededogen met de sovjetburgers, er heerste solidariteit. Nu merk je daar niets van.” De beperkingen van persvrijheid en vrije meningsuiting reiken tot het westen, waar slechts zeer summier bericht wordt gegeven over de situatie in Rusland. Anderzijds is er volgens Gielen zeer weinig veranderd sinds de implosie van het communisme. De KGB-structuren zijn verder blijven bestaan onder een andere naam, maar met dezelfde mensonterende en repressieve traditie. Politieke opponenten worden niet alleen mishandeld maar krijgen als politieke partijen geen zendtijd op televisie en radio. De zogenaamde democratie in Rusland dreigt opnieuw een dictatuur te worden. Elk democratisch principe wordt uitgehold, elke tegenstand wordt in de kiem gesmoord en Time Magazine benoemt de nieuwe tsaar Poetin tot 'Personality of the Year'. Van wansmaak gesproken...

tcd

Referenties

A Tsar is born, in: Time Magazine, vol. 170, nr. 27
Choosing order before freedom, in: Time Magazine, vol. 170, nr. 27
“Meneer Poetin, God vergeve u.”, in: Het Parool, 25/11/2006
RICCHIARDI Sherry, Iron Curtain Redux, in: American Journalism Review, 2007, 29, pp. 50-58
DELPUTTE Lode, Anti-Poetinprotest brutal onderdrukt, in: De Morgen, 26/11/2007
GIELEN Annemarie, Wanneer zal het westen reageren tegen Poetin, in: De Morgen, 27/11/2007

Health promotion and the freedom of the individual

2007-12-29T04:34:00.000+01:00

In hun paper “Health promotion and the freedom of the individual” gaan Taylor en Hawley na in welke mate gezondheidspromotie vanwege de overheid een bedreiging vormt voor onze individuele vrijheid. Gezondheidspromotie kent vele vormen, gaande van preventieve anti-rookcampagnes (zachte vorm van gezondheidspromotie) tot het wettelijk verbieden van roken in openbare ruimtes (harde vorm van gezondheidspromotie).

In een polariserend betoog kunnen we het onderscheid maken tussen ‘Libertarians’ of vrijheidsgezinden en ‘Paternalists’.

Libertarians zien gezondheidspromotie als één van de vele methodes die de overheid aanwendt om individueel gedrag te reguleren en haar eigen macht te vergroten ten koste van de individuele vrijheid. De individuele vrijheid waarvan libertarians voorstander zijn wordt ook wel negatieve vrijheid genoemd. Negatieve vrijheid is de vrijheid om te doen wat wij willen. De overheid wordt gezien als een institutie die onze vrijheid zoveel mogelijk probeert te beknotten. Staatsinterventie is enkel gerechtvaardigd als het gedrag van een individu leidt tot hinder voor andere individuen.

Paternalists zien gezondheidspromotie als een noodzakelijkheid om ons te beschermen tegen onszelf en zo onze “echte”, “ware” vrijheid te vergroten. Vrijheid bestaat voor hen niet uit doen wat je wil, maar uit zichzelf ontwikkelen en evolueren als individuen. Een individu is in dit opzicht niet vrij zolang hij wordt gehinderd door ongezonde gewoontes en verleidelijke gebruiken die op lange termijn nefast zijn voor de gezondheid. In dit geval kan de staat optreden als potentiële redder van de vrijheid, wat ook wel positieve vrijheid wordt genoemd. Negatieve vrijheid is bijgevolg niet meer dan een gevaarlijke illusie.

Zoals vaak het geval is ligt in de gulden middenweg de meest aangewezen vorm van staatsinterventie vervat. Er is namelijk nog een derde pad dat de overheid kan bewandelen. Idealiter kan de staat individuen ondersteunen opdat ze meer verantwoordelijkheid zouden opnemen voor hun eigen gezondheid. Deze tussenoplossing wordt goed weergegeven door volgende twee citaten:

“Rather than coerce individuals or simply leave them to fend for themselves, the third way sees the role of the government to support and assist individuals and effictively to empower them to become more independent of state services.” (Taylor & Hawley, 2006, blz.21)

“Rather than make a commitment to leave people alone on the one hand or look after people on the other, the third way approach casts the state in the role of facilitator and reminds individuals that they have certain responsibilities in society that include taking more control over their own lives, health and welfare.” (Taylor & Hawley, 2006, blz. 23)

Ik heb deze wetenschappelijke paper gekozen omdat ik het paradoxale karakter van de term “vrijheid” –hier uiteengezet aan de hand van een passend voorbeeld- een intrigerend feit vind. Intuïtief ga je er van uit dat elke vorm van staatsinmenging, zelf al gaat het om een passieve vorm, een beperking van de individuele vrijheid inhoudt. Maar er valt zeker een lans te breken voor een “hogere vorm van vrijheid”, die kan bereikt worden als de staat individuen ondersteunt en faciliteert zodat ze op lange termijn veel onafhankelijker en vrijer kunnen zijn.

Op het gebied van gezondheidspromotie heeft de overheid m.i. een verregaande verantwoordelijkheid. Veel mensen missen de discipline om op een gezonde manier te leven of soms beseft men niet eens welke ongezonde of gevaarlijke stoffen bepaalde producten bevatten. De staat heeft dan ook een informatieve en preventieve plicht te vervullen. Ik kan staatsinmenging in gezondheidsrelevante zaken enkel toejuichen en zie niet in waarom dit zou moeten beperkt worden, laat staan dat er een discussie over moet gevoerd worden of het al dan niet onze vrijheid afremt. Natuurlijk mag het niet zo ver gaan dat de staat individuen verplicht bepaalde producten te consumeren of verbiedt bepaalde producten te verbruiken, tenzij het product ook schade berokkent aan anderen. Maar het woord lijkt het zelf te zeggen, gezondheidsPROMOTIE, het promoten van een gzondere levenswijze. Dus ik vermoed dat het niet de bedoeling is dwingende regels op te leggen en dergelijke.

Bron: Taylor, G & Hawley, H (2006), Health promotion and the freedom of the individual, Health Care Analysis, Vol.14, nr.1, pp.15-24.

2007-12-28T19:24:00.000+01:00

"Vrijheid biedt de mogelijkheid om jezelf vrijwillig te beperken."

Herman De Croo

2007-12-28T18:59:00.000+01:00

"There are two freedoms - the false, where a man is free to do what he likes; the true, where he is free to do what he ought"

Charles Kingsley

Hoe vrij is onze geest? Het Rosenhan experiment

2007-12-28T18:57:00.000+01:00

In de documentaire The Trap: Fuck You Buddy wordt er gesproken over David L.Rosenhan die in 1972 een onderzoek startte naar de efficiëntie van de diagnosestelling van Amerikaanse psychiatrische ziekenhuizen. Na de schokkerende resultaten te hebben gezien, ben ik op zoek gegaan naar informatie rond dit experiment en stuitte ik op een artikel dat Rosenhan schreef voor het wetenschappelijk tijdschrift Science. In het artikel “On being Sane In Insane Places” pent hij zijn ondervindingen neer over een uitdagend experiment dat uiterst onrustwekkende resultaten had.

Rosenhan wilde onderzoeken of het wel degelijk mogelijk was een gezond persoon van een “gek” persoon te onderscheiden en of de karakteristieken die tot de diagnose van een “gek”persoon omgevingsafhankelijk zijn. Hij ging er vanuit dat wanneer het diagnosesysteem efficiënt werkte, de psychiatrische ziekenhuizen zonder probleem de gezonde patiënten van de “gekke” zou kunnen onderscheiden en stuurde daarom 8 pseudopatiënten naar twaalf psychiatrische instellingen verspreid over heel het land en met uiteenlopende reputaties. Ook de pseudopatiënten zelf waren een gevarieerde groep: het ging van psychologen en psychiaters tot een schilder en een huisvrouw. Voor het experiment werden enkel de naam en het beroep van de pseudopatiënten vervangen om eventuele toekomstige problemen te vermijden. Al de rest, zoals jeugdherinneringen en andere significante levenservaringen, werden behouden. Van de pseudopatiënten werd verwacht dat ze de andere patiënten en het personeel van de psychiatrische instellingen zouden observeren en hun bevindingen zouden neerschrijven.

Bij het toelatingsgesprek moesten alle pseudopatiënten dezelfde symptomen voorleggen, namelijk dat ze stemmen hoorden. Deze stemmen waren afkomstig van een voor hen onbekend personage van dezelfde sekse en vormden enkel de woorden “empty”, “hollow” en “thud”. Meteen na de toelating moesten de pseudopatiënten onmiddellijk stoppen met het vertonen van de valse symptomen. De enige symptomen die in het begin soms nog voorkwamen bij deze patiënten waren een lichte angstigheid en zenuwachtigheid, aangezien geen van hen had verwacht zo gemakkelijk toegelaten te worden en ze schrik hadden dat ze meteen ontdekt zouden worden. Voor de rest reageerden ze volstrekt normaal.

Toch werden ze niet ontdekt. Allen werden ze schizofreen verklaart bij toelating en hoewel niemand deze symptomen na toelating nog vertoonde, bleven ze met dit label bestempeld. Vaak waren het andere patiënten die beweerden dat de pseudopatiënten gezond waren, terwijl het personeel faalde dezelfde conclusies te trekken. Allicht heeft dit te maken met het feit dat men sneller geneigd zal zijn een gezond persoon ziek te verklaren dan omgekeerd, aangezien het in het algemeen veel gevaarlijker is een foute diagnose te stellen over ziekte dan over gezondheid.

De resultaten van het experiment werden met veel ongelovigheid onthaalt. Toen een onderzoeks- en opleidingshospitaal beweerde dat het onmogelijk was dat zulke fouten door hen begaan zouden worden, stelde Rosenhan voor het experiment om te draaien. Het personeel van het hospitaal werd geïnformeerd dat er de volgende drie maanden een aantal pseudopatiënten in het ziekenhuis zouden worden opgenomen. Aan elk personeelslid werd gevraagd iedere patiënt te quoteren naar de mogelijkheid dat het een pseudopatiënt zou kunnen zijn. Van de 193 geobserveerde patiënten werden er 41 door minsten één personeelslid als gezond geanalyseerd. Rosenhan had niemand gestuurd.

Door dit reversibel experiment werd dus niet enkel aangetoond dat de efficiënte bij het diagnosticeren faalde, maar ook dat het diagnosesysteem wel degelijk van externe factoren afhankelijk was.

Uit dit experiment blijkt dat eender wie onder bepaalde omstandigheden verkeerdelijk als geestesziek zou kunnen gediagnosticeerd worden. Dit vind ik persoonlijk een uiterst verontrustende gedachte. De gevolgen van zo’n verkeerde diagnose zijn immers zeer ernstig. Volgens S. E. Asch, een pionier in de sociale psychologie, bezitten we enkele “centrale” karaktertrekken die zo machtig zijn dat ze andere informatie, nodig voor het vormen van een idee over iemands personaliteit, volledig kleuren.” Krankzinnig”, “schizofreen”,” manisch depressief” en “gek” behoren zeker tot deze groep. Zo wordt een persoon vaak gelabeld en worden diens reacties verkeerd geïnterpreteerd in het licht van dit label (bv. een reactie van een schizofreen persoon zal totaal anders geïnterpreteerd worden als dezelfde reactie van een gezond persoon). Het is zeer moeilijk om van zo’n sterke labels af te geraken. Het is zelfs moeilijker iemand ervan te overtuigen dat je kerngezond bent als je het label “schizofreen” draagt, dan bijvoorbeeld je onschuld aan te tonen in een moordproces. Een foute diagnose kan dus uiterst ernstige sociale en professionele gevolgen hebben.

De psychologische wetenschap is volgens mij een zeer complexe wetenschap. Symptomen zijn nooit zo duidelijk te onderscheiden als bij fysische aandoeningen. Diagnoses gebeuren aan de hand van begrippen als perceptie, herkenning, emotie, personaliteit en gedrag. Deze begrippen kunnen uiteraard niet duidelijk afgelijnd worden en daarom is het volgens mij zeker mogelijk dat er foute diagnoses gesteld worden, er is gewoon minder zekerheid dan bij het diagnosticeren van fysische aandoeningen. Uiteindelijk blijft de psyche van de mens een mysterieus fenomeen.
Ook beschrijft Rosenhan in dit artikel dat er een enorm overlappen bestaat tussen de gedragingen van gezonde en “krankzinnige” personen. Zo is een gezond persoon niet altijd “gezond”, maar kan hij bijvoorbeeld soms onverklaarbare uitbarstingen krijgen of zonder reden een gevoel van angstigheid of depressie voelen. Zo ook is een “gek” persoon niet altijd gek, maar maakt dit enkel een beperkt onderdeel uit van hun karakter.

Een ander nefast gevolg van een verkeerde diagnose is het verlies van zelfrespect, een gevoel van machteloosheid, ontneming van de denkvrijheid en depersonalisatie. Patiënten worden vaak gekleineerd door het personeel waardoor ze elk gevoel van zelfzekerheid verliezen, ook op de momenten dat ze goed bij geest zijn, zoals hierboven besproken. Door de beperkte bewegingsvrijheid in de psychiatrische instellingen en het gebrek aan bezigheden, geraken de patiënten verveeld en depressief, wat nog meer bijdraagt tot een gevoel machteloosheid en gevangenschap. Ook een gezond persoon zal na een langdurige onterechte opsluiting in een psychiatrische instelling deze gevolgen ondervinden.

Uit dit experiment kunnen we dus besluiten dat de gevolgen van een verkeerde diagnose talrijk en uiterst schadelijk zijn. Hoe vrij is onze geest nog indien we steeds het gevaar lopen dat men door foute interpretatie een label op ons plakt die het beeld dat anderen van ons hebben vervormd en onze andere karaktertrekken maskeert?

Voor meer informatie over het Rosenhan experiment verwijs ik naar artikel “On Being Sane In Insane Places”, dat gepubliceerd werd in het magazine Science in 1973.

Bronnen:

Rosenhan D. (1973). “On Being Sane In Insane Places”. Science 179, 70, p. 250-8.

Wat met onze innerlijke vrijheid?

2007-12-28T17:44:00.000+01:00

Vrijheid en democratie worden vaak in één adem uitgesproken. De vrijheid in een land wordt consequent afgemeten aan de democratische verworvenheden in dat land. Een gebrek aan democratie is fataal voor de vrijheid van de burgers. Dat men in het rijke Westen de meeste vrijheden heeft verworven wordt niet langer betwist. Hiertegenover plaatst men autoritaire staten, vaak derde wereldlanden. Deze landen worden voorgesteld als broeihaarden van terrorisme, met aan het hoofd corrupte despoten. In zulke landen is men niet in staat een staatsapparaat uit de grond te stampen dat een eerlijk bestuur nastreeft. Het hedendaagse westerse pleidooi voor ‘good governance’ omvat niet enkel de verdediging van de democratie en politiek pluralisme, het gaat ook over de vrijheden van het individu en de mensenrechten. In naam van de universele moraal, levert het westen een strijd voor wereldwijde vrijheid. Adam Curtis vraagt zich in zijn documentaire echter af of wij als westerlingen wel zo vrij zijn als we zelf willen geloven.

In ‘De Angst voor Vrijheid’ gaat sociaal psycholoog Erich Fromm op zoek naar de betekenis van vrijheid voor het individu en voor de samenleving. Fromm tracht de paradox te ontrafelen dat de hedendaagse vrijheid hand in hand gaat met de woekering van autoritarisme, destructivisme en conformisme. “Heeft de mens behalve een aangeboren drang naar vrijheid misschien ook een instinctief verlangen naar onderwerping?” In zijn werk ontvouwt hij een psychohistorisch panorama waarin ons de geschiedenis wordt getoond als enerzijds een voortdurende strijd voor vrijheid, en als anderzijds een even voortdurende vlucht voor dezelfde vrijheid. Die vlucht uit zich in de vrijwillige onderwerping aan fundamentalistische religies en aan politieke ideologieën, in de neiging tot zinloos geweld, en in de menselijke aandrift tot sociale aanpassing en maatschappelijk conformisme. De eerste druk van ‘De Angst voor Vrijheid’ kwam uit in 1941. Fromm was reeds in 1934 gevlucht uit nazi-Duitsland naar Amerika. Het werk van Fromm kon een verklaring bieden voor de opkomst van het nazisme en andere autoritaristische partijen in Europa. Maar zijn werk is ook van toepassing op de hedendaagse westerse samenleving. Erich Fromm heeft het immers niet enkel over uiterlijke autoriteit en politieke machtsverhoudingen. “Wij zijn er trots op niet onderworpen te zijn aan enige uiterlijke autoriteit, vrij te zijn om onze gedachten en gevoelens te uiten, en wij vinden het vanzelfsprekend dat deze vrijheid ons vrijwel automatisch van onze individualiteit verzekert…Vrijheid van iedere uiterlijke autoriteit is alleen een blijvende winst wanneer de innerlijke psychologische voorwaarden van dien aard zijn dat zij ons in staat stellen tot het creëren van een eigen, oorspronkelijke persoonlijkheid.” (Fromm, 1999) Fromm kenschets de negatieve aspecten van vrijheid voor de moderne mens als volgt: de economische omstandigheden veroorzaken een toenemende eenzaamheid en machteloosheid veroorzaakten; deze machteloosheid leidt tot ontsnappingspogingen, hetzij in het autoritair karakter, hetzij in een gedwongen gelijkschakeling. Ik wil het hier voornamelijk over dat laatste hebben, omdat – zoals Fromm het zegt – "onze cultuur de neiging tot aanpassing bevordert". (Fromm, 1999) Fromm geeft twee voorbeelden van deze neiging, die beiden verband houden met de opvoeding van onze kinderen. Enerzijds wordt kinderen aangeleerd gevoelens van vijandigheid en afkeer te verdringen, terwijl kinderen net door hun ontplooiing op verschillende manieren in conflict komen met de omringende wereld. Anderzijds leert men het kind gevoelens te koesteren die het niet heeft. Ook later in het leven wordt deze neiging bij mensen gecultiveerd. “Glimlach je niet voortdurend, dan meent men dat je geen ‘prettige persoonlijkheid’ hebt.” (Fromm, 1999,) We horen allen aan bepaalde gedragsregels te voldoen om in de maatschappij te functioneren. Toch kiezen we een leven met anderen boven een geïsoleerd leven. “For Fromm, human beings fear isolation as much as death itself, because only through connections to other people and society can humans find meaning in a universe that otherwise appears arbitrary, capricious and absurd. This is the human root of the sociological dynamics of shame and humiliation.” (McLaughlin, 1996), De relaties met anderen kunnen allerlei negatieve gevoelens, zoals schaamte en vernedering veroorzaken. Om deze gevoelens te omzeilen tracht de mens zich aan anderen aan te passen.

De ‘ongekroonde koning van de klaplopers’ Tom Hodgkinson ergert zich blauw aan de deze neiging tot aanpassen. In zijn boek ‘Leve de Vrijheid’ geeft hij een blauwdruk voor een vrolijker en vrijer leven. De huidige consumentenmaatschappij heeft immers niet tot meer vrijheid geleid, integendeel. Hodgkinson schiet met scherp op het consumentisme dat tot in alle sectoren van onze maatschappij is doorgedrongen. Hij doelt onder andere op het feit dat melancholie geen plaats krijgt in onze samenleving. Somberheid en verdriet horen niet! En als ze de kop op steken, moeten ze snel onschadelijk gemaakt worden. “De melancholie is geprofessionaliseerd, ‘verproduct’, geïndustrialiseerd. Er is een ‘aandoening’ van gemaakt, met een kostbare chemische behandeling… Depressie is big business.” (Hodgkinson, 2006) Maar er is nog een probleem met medicijnen: “ze zeggen dat jíj gestoord bent, het spoor bijster, labiel, abnormaal, aan chemische onbalans onderhevig, afwijkend bent, en dus moet worden genezen en aangepast aan de maatschappij.” (Hodgkinson, 2006)

Één van de grootste critici van het – vandaag overmatige – gebruik van antidepressiva is de Ierse psychiater David Healy. Hij onderzocht het verband tussen het gebruik van bepaalde antidepressiva (ssri’s*) en suïcidaal gedrag (Healy and Aldred, 2005). Uit die studie blijkt dat ssri’s suïcidale gevoelens niet afzwakken, integendeel zelfs. Een andere kritiek is dat de zogenaamde wetenschappelijke studies die een bewijs moeten leveren voor de werking van ssri’s meestal worden gesponsord door de farmaceutische industrie. Centraal in zijn kritiek op antidepressiva is echter het volgende probleem: “Dé vraag die we ons moeten stellen is: bestaan die aandoeningen wel echt? Ptsd (posttraumatic stress disorder, tdc) en veel van die andere indicaties zijn artificiële creaties. Niet zo lang geleden bestond ptsd gewoon niet. Dit is een voorbeeld van disease mongering: bedrijven die een ziekte verkopen in de hoop daarna een medicijn te kunnen slijten.” (Carpentier, De Morgen, 02/06/2007)

Ook in de documentaire stelt Curtis deze ‘uitvindingen’ van mentale stoornissen aan de kaak. Patiënten worden getoetst aan de hand van checklists die de artsen kunnen vertellen aan welke stoornis de patiënt lijdt. Voorheen bepaalden psychiaters zelf wie ‘ziek’ was, maar de oude methoden waren – terecht – onder vuur komen te liggen. Vandaag wordt de diagnose niet langer gesteld door subjectieve artsen, maar door cijfers en lijsten. Deze checklists bevatten het model van de ideale normale mens. Wie hier niet aan voldoet, moet behandeld worden. Volgens Curtis werken antidepressiva afvlakkend en wordt zo een statische maatschappij gecreëerd. De centrale these van de documentaire ‘The Trap’ wordt hiermee nogmaals gestaafd: de macht van de getallen (hier aan de hand van checklists) neemt hoe langer, hoe meer de bovenhand. Om met Tom Hodgkinson te eindigen: "Gooi weg die pillen!" (Hodgkinson, 2006)

tdc

*ssri’s = selective serotonine reuptake inhibitors. Deze geneesmiddelen blokkeren de heropname van serotonine in neuronen. Dit verhoogt de serotonineconcentratie en draagt bij aan het antidepressieve effect. Serotonine zou namelijk een belangrijke rol spelen in stemming en gemoed.

Referenties

FROMM Erich, De Angst voor Vrijheid, Utrecht, Bijleveld, 1999, 270 p.
MCLAUGHLIN Neil, Nazism, Nationalism, and the Sociology of Emotions: Escape from Freedom Revisited, in: Sociological Theory, 1996, vol. 14, nr. 3, pp. 241-261
HODGKINSON Tom, Leve de Vrijheid, Amsterdam, Meulenhoff, 2006, 383 p.
HEALY David and ALDRED Graham, Antidepressant drug use and the risk of suicide, in: International review of Psychiatry, june 2005, 17, 3, pp. 163-172
CAPENTIER Nathalie, Prozac, een meer dan bittere pil voor David Healy, in: De Morgen, 02/06/2007
'The Trap', deel 1 en 2

F is for freedom

2007-12-28T17:32:00.000+01:00

Jonas Geirnaert is wereldberoemd in (klein-)links Vlaanderen. In 2004 viel zijn afstudeerproject Flatlife in de prijzen op het filmfestival van Cannes. Hij kreeg er een schouderklopje van Michael Moore (de voorzitter van de jury in Cannes) bovenop. Daarnaast stond hij met het cabaretcollectief De Neveneffecten op de planken. Hij raakte bekend bij het grote publiek toen De Neveneffecten een zondagavondprogramma mochten maken voor VRT. Dat werd Willy’s en Marjetten.

Vanuit politiek standpunt is echter vooral zijn animatiefilm The All-American Alphabet (2002) interessant. Hij maakte de film als derdejaarsstudent aan het Gentse KASK. Omdat Geirnaert politiek actief is als lid van COMAC (de jongerenbeweging van de PvdA), werd het een animatiefilm mét een duidelijke politieke boodschap. En dat wordt gesmaakt: op het filmfestival van Evora (Portugal) kaapte de film zelfs de prijs voor beste kortfilm weg.

De film is opgezet als een parodie op de educatieve filmpjes waar het alfabet geïllustreerd wordt (“A is for apple, B is for banana, …”). Geirnaert vervangt de originele termen door de verschillende Amerikaanse paradepaardjes. In zijn versie staat de A voor army, de M voor money en de P voor production. De F staat – uiteraard – voor freedom. Na het doorlopen van het volledige alfabet, geeft Geirnaert tot slot de boodschap mee dat de Amerikanen (door het handelsembargo) verantwoordelijk zijn voor de dood van minstens 700.000 Irakese kinderen. The All-American Alphabet ziet er op het eerste zicht zeer onschuldig uit, maar is het absoluut niet. Eigenlijk is het een vorm van anti-Amerikaanse propaganda (en zo is het ongetwijfeld ook bedoeld). Maar zoals steeds het geval is met propaganda, wordt ook hier af en toe een loopje genomen met de waarheid en worden woorden zeer selectief gehanteerd.

De titel, bijvoorbeeld, is problematisch: men kan ze interpreteren alsof de getoonde kenmerken uit het alfabet toepasselijk zouden zijn op alle Amerikanen. Dit is uiteraard niet het geval: zo is een significante minderheid geen voorstander van de Amerikaanse oorlogspolitiek in Irak, zo is er ook binnen de USA heel wat protest tegen de American way of life én zo werd de huidige regering slechts verkozen met een zeer kleine meerderheid (in Florida, bijvoorbeeld, was het verschil tussen president Bush en zijn tegenkandidaat John Kerry zo klein dat de stemmen handmatig herteld dienden te worden). Daarnaast kan men zich ook vragen stellen bij het format dat Geirnaert gebruikt. Enerzijds verwijt hij de Amerikanen een hegemonie te zijn, anderzijds gebruikt óók hij de hegemonische taal (het Engels) om zijn punt te maken (hoewel ik vermoed dat eenzelfde filmpje in het Nederlands veel van zijn effect zou missen).

Hoewel The All-American Alphabet een zeer onderhoudend werk is met een duidelijke boodschap en een rake kritiek, gaat Geirnaert af en toe toch kort door de bocht. Door de scherpe taal die hij hanteerd is de animatiefilm in hetzelfde bedje ziek als de Amerikanen die hij bekritiseert. Net zoals in Amerikaanse media slechts een eenzijdig beeld wordt opgehangen van nieuwsfeiten (bijvoorbeeld door het fenomeen van embedded journalism), laat Geirnaert ook maar één kant van de zaak zien. Hij maakt daarbij te makkelijk abstractie van de diversiteit die óók in de Amerikaanse samenleving aanwezig is.

Wat Geirnaert wél aantoont, is dat men met een sterke beeldtaal en selectief woordgebruik makkelijk een schijnbaar objectief verhaal kan vertellen. Ook hier loert Curtis’ valstrik om de hoek: mensen worden verondersteld berichtgeving als taken for granted aan te nemen. De macht van heersende ideologische discoursen is zeer groot. Machthebbers trachten hun wereldbeeld te verkopen als ware het het enige juiste. Daarbij schakelen ze te pas en te onpas de verondersteld objectieve media in. De onderliggende agenda wordt daarbij zelden tot nooit getoond.

Neoliberale gouvernementalité: een valstrik van vrijheid

2007-12-28T17:26:00.000+01:00

Vrijheid is één van de paradepaardjes van de neoliberale ideologie. Die vrijheid is echter helemaal niet zo absoluut als de ideologen ons willen doen geloven. Zo stelde Adam Curtis in The Trap dat de neoliberale perceptie van vrijheid gebaseerd is op een zeer nauw mensbeeld. Ondermeer gebaseerd op het prisonner’s dilemma van Nobelprijswinnaar John Nash, wordt de mens beschouwd als een steeds rationeel handelend wezen, als een homo oeconomicus.

Ook in het werk van Michel Foucault kan men een gelijkaardige analyse zien, meerbepaald in zijn werk rond gouvernementalité. Met dat concept tracht Foucault de relatie tussen ‘het besturen’ (gouvern-) en ‘de mentaliteit’ (-mentalité) bloot te leggen. Hij stelt dat besturen een kunst is die onlosmakelijk verbonden is met de onderliggende discoursen. Wie het bestuur wil begrijpen, moet deze discoursen en haar implicaties dus kennen.

Hoewel elk machtsregime gebaseerd is op een bepaalde vorm van gouvernementalité, is vooral de neoliberale vorm van gouvenementalité van belang in dit artikel. Foucault ging hier in zijn geschriften nooit echt op in. In 1979 gaf hij aan het Collège de France echter wel een lezing rond de neoliberale gouvernementalité. Thomas Lemke (2001) vatte de lezing samen in een wetenschappelijk artikel. In zijn lezing zet Foucault twee vormen van neoliberalisme tegenover elkaar: de ideologie van de Duitse naoorlogse Ordo-liberalen (genoemd naar het tijdschrift waarin ze publiceerden) en die van de Chicago School.

De Ordo-liberalen stellen dat de markt en het kapitalisme geen natuurlijke realiteiten zijn, maar wel menselijke constructies. De liberale overheid is niet gemachtigd om in te grijpen in de markt. Wanneer het kapitalisme niet optimaal werkt, komt dit doordat de instituties disfunctioneel zijn. Het zijn de instituties die monopolievorming moeten tegengaan en die mensen de mogelijkheid moeten geven zich te ontplooien in de samenleving. De Ordo-liberalen gaan dus uit van een sociale markteconomie: wanneer de instituties af en toe worden bijgestuurd door de overheid, zal het kapitalisme goed draaien. (Lemke 2001: 192-196)

De ideologie van de Chicago School is een geradicaliseerde versie van die van de Ordo-liberalen. Terwijl de Ordo-liberalen een onderscheid maken tussen het economische en het sociale domein, herdefiniëren de denkers van de Chicago School het sociale domein als een onderdeel van het economische domein. Zij stellen dat elke vorm van menselijke actie gebaseerd is op een economische rationaliteit: mensen maken een kosten-batenanalyse bij elke actie die ze ondernemen. De mens wordt dus een homo oeconomicus. Dit heeft tot gevolg dat elke segment van het menselijke leven afgemeten kan worden aan de hand van marktcriteria. (Lemke 2001: 197-200)

De valstrik waar Curtis het over heeft, ligt in het werk van Foucault verborgen in de ideologie van deze tweede vorm van neoliberalisme. Het mensbeeld waar de Chicago School van uitgaat, is immers niet gebaseerd op een human nature: menselijk gedrag is een artificiële creatie. Zoals Lemke het samenvat: “[n]eo-liberalism no longer locates the rational principle for regulating and limiting the action of government in a natural freedom that we should all respect, but instead it posits an artificially arranged liberty: in the entrepreneurial and competitive behaviour of economic-rational individuals” (2001: 200).

Het gouvernementalité-concept ziet neoliberalisme dus niet enkel als een ideologisch project. In de eerste plaats wordt neoliberalisme verantwoordelijk gesteld voor de creatie van een nieuwe sociale realiteit (de mens als homo oeconomicus). Daarenboven stelt de Chicago School die nieuwe realiteit voor als een fenomeen dat al altijd heeft bestaan. Hierdoor zet ze een valstrik op: het homo oeconomicus-beeld wordt algemeen aanvaard, waardoor de overheid haar bevolking kan beginnen meten volgens economische principes, zoals flexibiliteit en autonomie. Hierdoor dénken mensen dat ze vrij zijn: ze zijn immers ‘flexibel’ en ‘autonoom’. Vanuit het standpunt van de neoliberale overheid is de situatie echter omgekeerd: het geven van flexibiliteit en autonomie aan de bevolking is een nieuwe controletechniek, gericht op het vergroten van de neoliberale machtsbasis. (Lemke 2001: 2003)

Mensen worden in die zin verplicht om vrij te zijn. Daarbij veronderstelt de overheid dat de mens zélf verantwoordelijk is voor haar daden (die immers gebaseerd zijn op rationele afwegingen). Wanneer de mens dus denkt een vrije handeling te stellen, zit ze gevangen in de valstrik van de neoliberale marktlogica: mensen worden verplicht om ‘vrije handelingen’ te stellen. Het aantal mogelijkheden waartussen de mens kan kiezen, is echter zeer beperkt: deviantie wordt bestraft, en wie wil overleven kan enkel keuzes maken die in de lijn van de marktlogica liggen.

Referentie

Lemke, T. (2001). ‘The Birth of Bio-Politics’: Michel Foucault’s Lecture at the Collège de France on Neo-liberal Governmentality. Economics and Society, 30 (2), 190-207.

2007-12-28T13:53:00.000+01:00

"Qui ne s'est jamais laissé enchaîner, ne saura jamais ce que c'est la liberté"

Serge Gainsbourg

Why more is less too

2007-12-28T13:38:00.000+01:00

Why more is less too

Barry Schwartz, Amerikaanse psycholoog en professor Sociale Theorie, schreef in 2004 The Paradox of Choice. Why more is less too. In dit filmpje, dat dateert van juli 2005, licht hij zijn boek en theorie toe. Aan de hand van enkele voorbeelden probeert hij duidelijk te maken dat pogingen tot maximalisatie van vrijheid niet altijd positieve gevolgen hebben. Schwartz breekt het “officieel dogma” af. Dat dogma zegt het volgende: Als je je welzijn wil verbeteren, betekent dat dat je vrijheid gemaximaliseerd moet worden. Dat leidt tot het verhogen van keuzemogelijkheden. Meer keuzes betekent meer vrijheid, meer vrijheid is meer welzijn!

Schwartz ontkent niet dat die waaier aan keuzemogelijkheden positieve gevolgen heeft, hij bespreekt echter de negatieve. Ten eerste leidt een overaanbod aan keuzes tot verlammingen in plaats van vrijheid. Je verstijft als je voor een moeilijke keuze komt te staan en verschuift die naar morgen, en morgen en morgen… Ten tweede zijn we, indien we in staat zijn een keuze te maken, achteraf minder tevreden met het resultaat dan wanneer we uit minder te kiezen hadden. We gaan ons immers gemakkelijk inbeelden dat we beter af waren geweest indien we een andere keuze hadden gemaakt. Het gevolg is dat je je keuze gaat betreuren. Daarnaast is de opportunity cost van belang. De manier waarop we dingen gaan waarderen hangt af van waarmee je ze gaat vergelijken. Vaak gaan we ons de aantrekkelijke voordelen inbeelden van wat je niet hebt gekozen. Zo maak je kans om nog minder tevreden te zijn met dat wat je uiteindelijk gekozen hebt. Je zit bijvoorbeeld op het strand te genieten van een zalige rust maar tegelijkertijd denk je aan al wat je op dat moment aan het missen bent. Daardoor is datgene wat je aan het doen bent, minder leuk.

Als je vroeger een nieuwe jeans nodig had, ging je naar de winkel om er een te kopen. Vaak zat die niet zo goed, maar door de broek te dragen, ging die keer op keer beter zitten. Vandaag de dag heb je keuze uit honderden soorten jeans. Het logische gevolg van die explosie van mogelijkheden is dat je moet kiezen. Je zal er langer over doen, maar uiteindelijk stap je de winkel uit met dé perfecte jeans voor jou. Een explosie aan keuzemogelijkheden zorgt er dus voor dat je het maximale kan krijgen maar het negatieve eraan is dat onze verwachtingen van een jeansbroek groter worden. Vroeger had je dus nauwelijks verwachtingen van een jeansbroek, in de 21^ste eeuw moet een goede jeans aan verschillende voorwaarden voldoen. Een veelvoud aan keuzes leidt tot een veelvoud aan verwachtingen. Dat zorgt dan weer voor een veel mindere voldoening, zelfs als het eindresultaat helemaal niet tegenvalt. Het geheim van geluk, volgens Schwartz, is: Lage verwachtingen hebben.

“Everything was better back then when everything was worse.”

Reden? Vroeger hadden mensen nog ervaringen die leuke verrassingen waren. Vandaag de dag kan je niet meer aangenaam verrast zijn omdat onze verwachtingen de pan uitrijzen. Zo zijn mensen vaak ongelukkig ondanks de rijkdom die ze vaak hebben. Zijn conclusie vond ik ook verrassend: “Als je vroeger een slechte aankoop had gedaan, achtte je de wereld verantwoordelijk. Als je nu een slechte jeansbroek koopt, geef je jezelf de schuld want je had beter moeten doen!! Je had een beter keuze kunnen maken!” Hierin ziet hij een oorzaak voor de vele depressies en zelfs zelfmoorden. Mensen gaan vaker de schuld bij zichzelf zoeken. Je zou kunnen stellen dat een zoektocht naar meer vrijheid resulteert in een beëindiging van de vrijheid. Moeten kiezen maakt mensen dus vaak ongelukkig omdat ze spijt hebben achteraf, ze wikken de opportunity costs af, men heeft steeds meer verwachtingen en men verwijt zichzelf vaak de aankoop.

Ons leven bestaat uit keuzes maken. Wil je een sladressing kopen? Succes! Niet één soort sladressing maar wel meer dan twintig staan er in de winkel. Je kan zelfs gaan nadenken welke identiteit je gaat aannemen: “We don’t believe in pressuring the children. When the time is right, they’ll choose the appropriate gender…”

Die explosie aan keuzemogelijkheden is een typisch probleem voor de westerse, geïndustrialiseerde samenleving. Hoe kan je dit oplossen? Schwartz stelt een inkomensherverdeling voor. Want in armere landen bestaan deze keuzemogelijkheden niet. Geef ons er wat minder en bezorg hen er wat meer. We worden er beiden beter van.

Zijn interessante theorie is voer om over na te denken. Ze zit vrij logisch in ineen en naar mijn mening heeft hij groot gelijk. Maar wat doe je eraan? Ik denk dat de oplossing zit in een gezond verstand. Probeer tevreden te zijn met wat je hebt en geniet van de dagdagelijkse dingen des levens. Vaak is het zo dat als je geen verwachtingen hebt, iets reuze meevalt!

http://www.ted.com/index.php/talks/view/id/93

Vrijheid in gemeenschap

2007-12-28T02:15:00.000+01:00

In hun artikel getiteld “vrijheid in gemeenschap” gaan Jan Willem Duyvendak en Menno Hurenkamp na of de toegenomen individualisering in het Westen ten koste gaat van het leven in groepen en het leven als een gemeenschap. Maken wij nu minder deel uit van groepen en worden we minder beïnvloed door sociale categorieën nu we meer dan ooit bevrijd zijn van vader, kerk en staat?

Door het verdwijnen van de sterke band tussen het individu en het geloof, de staat of de politieke partijen zijn we volgens de auteurs niet “losser” in het leven komen te staan. De Belgische socioloog Mark Elchardus stelt dat vroeger de conformerende dwang van de overheid en de kerk kwam, terwijl tegenwoordig een gelijkaardige dwang van de commercie en meer in het bijzonder van de televisie komt. De tijdsgeest mag dan al liberaal zijn, de mens blijft bovenal een sociaal wezen Bijna niemand blijkt te verlangen naar een ongebonden, autonoom of contextloos leven.

Is het dan zo dat we minder vrij zijn dan we denken omdat we toch collectief dezelfde zaken kopen en ons aansluiten bij verenigingen en groepen? Niets is minder waar. We hebben meer keuzemogelijkheden en het is maar normaal dat x-aantal verschillende personen niet aan x-verschillende zaken zullen meedoen maar zich zullen verenigen in groepen, wat een vrije keuze is. De Nederlandse filosoof Ad Verbrugge bekritiseert de opvatting dat gemeenschappen de individuele vrijheid in de weg zitten en stelt juist dat gemeenschappen vrijheid mogelijk maken.

De auteurs maken een verschil tussen zogenaamde “lichte” gemeenschappen en “zware” gemeenschappen. Lichte gemeenschappen zijn gemeenschappen waar men vrij in en uit kan stappen, zoals vriendenclubjes, studiegezelschappen, families en crèches. Zware gemeenschappen vertonen vaak zwaar afwijkend gedrag, zoals families waar meisjes zich niet van de controle van hun vaders en broers kunnen bevrijden. Indirect is het de opgave van de politiek om zware gemeenschappen licht te maken, zonder daarbij inbreuk te doen op de culturele identiteit van de zware gemeenschap.

Belangrijk voor een gemeenschap zijn de voice en exit-mogelijkheden: zodra leden van een zware gemeenschap kunnen protesteren of weglopen verdwijnt de zwaarte. Participatie in andere gemeenschappen brengt verlichting. Hier hebben de auteurs m.i. een heel sterk punt. Ik kan me volledig vinden in het idee dat gemeenschappen, verenigingen of groepen in te delen zijn in lichte en zware gemeenschappen. Dan zou het de plicht van elke vereniging moeten zijn zo licht mogelijk te willen worden, m.a.w. de in-en uitstroom van leden zo vrijwillig mogelijk te laten plaatsvinden. Ieder individu kan zich dan aansluiten bij een vereniging of gemeenschap op basis van zijn eigen overtuigingen, behoeftes en wensen. Stroken de waarden, normen of activiteiten niet langer met de opvattingen van een individu dan kan hij/zij idealiter op een eenvoudige manier zijn/haar lidmaatschap opzeggen en zich eventueel bij een andere gemeenschap of vereniging aansluiten, zelfs al belichaamt de nieuwe vereniging volstrekt de tegenovergestelde waarden en normen als de vorige vereniging.

Bron: Duyvendak, J.W. & Hurenkamp, M. (2005), “Vrijheid in gemeenschap”, De Helling (kwartaalblad voor linkse politiek), nr 1

Welkom in de politiestaat

2007-12-27T14:31:00.000+01:00

In een artikel genaamd “Welkom in de politiestaat” dat op 23 maart 2005 verscheen in het wijder verspreid weekblad Knack, wordt door verschillende critici uitgehaald naar de inefficiënte controle bij het gebruik van bijzondere opsporingstechnieken door onze federale politie.

In de Central Technical Interception Facility (CTIF), de ‘tapkamer’ van de Federale Politie, bevindt zich het Israëlische Nice Track-afluistersysteem van 6 miljoen euro. Met dit gesofistikeerde afluistersysteem worden jaarlijks een duizendtal telefoongesprekken afgeluisterd, faxen en computergegevens geregistreerd en sms'jes gekopieerd.
Oorspronkelijk was het afluisteren van telefoons bij wet verboden, maar onder de regering Verhofstadt I werden er twee bijzondere wetten gestemd, namelijk deze op de telefoontap van 1994 en de BOM-wet (Bijzondere OpsporingsMethoden) van 2003. Deze wetten laten een aantal uitzonderlijke politieacties toe: het traceren van telefoonnummers, het afluisteren van gesprekken, inbraak in woningen om microfoons te plaatsen, het openen van post, het observeren met een telelens, etc. Volgens directeur-generaal Henri Berkmoes van het Comité-P, het Vast Comité van Toezicht op de Politiediensten, kan men door deze nieuwe wet “misdrijven ophelderen die vroeger onopgelost bleven”.

Uiteraard bekijkt niet iedereen dit enkel vanuit het veiligheidsstandpunt, velen zien dit echter eerder als een inbreuk op hun bewegingsvrijheid. De BOM-wet introduceerde immers niets nieuws, maar gaf enkel een wettelijk kader aan technieken die reeds jaren werden uitgevoerd, waardoor er meer rechtszekerheid zou komen. Door het introduceren van deze wet kwam er een forse verhogen van het budget voor telefoontaps en de identificatie en registratie van telefoonnummers; in 2005 goed voor een derde van het totale budget voor gerechtskosten!
In verband met privacy bevestigt Johan Delmulle, een magistraat van het federaal parket, dat “de toepassing van bijzondere opsporingsmethoden aan zeer strenge voorwaarden onderworpen wordt” en dat “de meest ingrijpende technieken eigenlijk alleen gebruikt mogen worden om de zwaarste misdrijven aan te pakken, en pas nadat alle andere onderzoeksmethodes uitgeput zijn”.

Hoewel er verschillende controles bestaan die de toepassing van deze bijzondere opsporingstechnieken moeten onderzoeken, wordt door meerdere bronnen de effectieve uitvoering van deze controles in vraag gesteld. Volgens Walter Van Steenbrugge, een Gentse strafpleiter, bestaan deze immers enkel op papier en worden er vaak blanco cheques uitgeschreven door het gerecht voor “huiszoekingen, infiltraties of andere ingrijpende bijzondere opsporingsmethodes”. Hier voegt Van Steenbrugge nog aan toe dat gerechtelijke onderzoeken maar één finaliteit meer hebben, namelijk dat aan het einde van de rit iemand voor het misdrijf moet opdraaien.

Een tweede kritische uiteenzetting wordt gegeven door Paul De Hert, hoofddocent strafrecht aan de Vrije Universiteit Brussel en de Universiteit van Leiden en gespecialiseerd in materies waarbij strafonderzoeken de privacy van de verdachten doorkruisen. “Overal in de wereld is er een gevecht aan de gang tussen misdaadbestrijders die zoveel mogelijk middelen willen inzetten, en mensen die willen vermijden dat politiediensten een onbeperkte ingang tot hun privé-leven krijgen”, legt hij uit. “Maar de Belgische procureurs en het hof van cassatie zijn echt wel de loopjongens van de repressie”. Hiermee wil hij beamen dat de Belgische politie doet wat ze wil, en dat de rechters haar achteraf wel zullen beschermen.
Brice De Ruyver, de adviseur inzake justitie van de toenmalige premier Guy Verhofstadt (VLD), verdedigt deze theorie: “Wat management en beleid betreft, loopt de politie tien jaar vooruit op het gerecht, daardoor is het inderdaad de politie die het vervolgingsbeleid bepaalt, en niet het gerecht”. Jacques De Lentdecker, woordvoerder van het College van Procureurs-generaal, gaat hiertegen in: “De parketten hebben ook beleidsplannen, en die worden op verschillende niveaus op de politie afgestemd”.

Niet enkel particuliere individuen hebben kritiek op de onvoldoende gecontroleerde toepassing van deze gesofisticeerde technieken. Ook het Arbitragehof zelf en enkele andere hoge gerechtshoven pleiten voor strengere controles. Enkel de onderzoeksrechter mag nu nog toegang krijgen tot het vertrouwelijk dossier in een strafonderzoek. Verder eist men nu dat een onpartijdige en onafhankelijke rechter de vertrouwelijke dossiers controleert. Wel benadrukken deze hoge gerechtshoven dat ze op zich geen bemerkingen hebben bij een gecontroleerd gebruik van deze speciale opsporingstechnieken, ze zijn immers niet strijdig met artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens dat een eerlijk proces voor elke beschuldigde garandeert.

Maar in hoeverre is deze BOM-wet in overtreding met de mensenrechten over vrijheid? Waar trek je de subtiele lijn tussen het recht op vrijheid en het recht op bescherming. En is dit niet een zeer relatief onderwerp? Gaat een verhoogde veiligheid immers niet steeds samen met het inperken van bewegingsvrijheid? Naar mijn mening moet men inderdaad strengere controles uitvoeren bij het toepassen van deze bijzondere opsporingstechnieken, maar ook ik twijfel aan de daadwerkelijkheid hiervan. Soms moet men binnen een onderzoek snel handelen en aangezien er aan deze controles vaak een hele papierbundel verbonden is, denk ik dat men vaak snel eerst handelt in de overtuiging dat men later wel de juiste goedkeuring kan bekomen. Het registreren van telefoongesprekken bij verdachten is één ding, maar het plaatsen van camera’s in iemands privé-woning is volgens mij een overbodig inperken van iemands bewegingsvrijheid.

Voor meer info over dit onderwerp, verwijs ik naar het in Knack aangehaalde boek van Henri Berkmoes en Johan Delmulle (2003) getiteld “De bijzondere opsporingsmethoden en enige andere onderzoeksmethoden”.

Geef gerust uw mening, alle reacties zijn welkom!

Bronnen en verwijzingen:

Knack (23 maart 2003). “Welkom in de politiestaat”.
http://makr.roularta.be/archief/ShowArtikel.do?printen=ja&artikelId=62811

Henri Berkmoes en Johan Delmulle (2003). “De bijzondere opsporingsmethoden en enige andere onderzoeksmethoden”. Politeia, 127blz.

Website federale politie. http://www.polfed-fedpol.be/

2007-12-27T13:15:00.000+01:00

"Donner la liberté au monde par la force est une étrange entreprise pleine de chances mauvaises. En la donnant, on la retire. "

Jean Jaurès

Grenzen aan persvrijheid?

2007-12-27T12:51:00.000+01:00

Grenzen aan persvrijheid?
In 1948 werd de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens vastgelegd en goedgekeurd in de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Alhoewel de universele verklaring geen bindende verklaring is, wordt zij wel gebruikt als basis voor andere verdragen van de mensenrechten. Het Europese verdrag van de Rechten van de Mens, dat dateert van 1950, is er ook op gebaseerd. Artikel 19 gaat over het recht van vrije meningsuiting, daaronder valt ook het recht op persvrijheid. Dit artikel luidt als volgt:Een ieder heeft recht op vrijheid van mening en meningsuiting. Dit recht omvat de vrijheid om zonder inmenging een mening te koesteren en om door alle middelen en ongeacht grenzen inlichtingen en denkbeelden op te sporen, te ontvangen en door te geven.
Bloed, de tol van persvrijheid?
Het recht op vrije miningsuiting en op persvrijheid wordt nog al te vaak geschonden. Journalisten en hun crew worden ontvoerd, gemarteld en zelfs vermoord, dit meestal in niet-westerse landen die de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens niet als universeel beschouwen. Om dit onrecht tegen te gaan is Reporters Without Borders opgericht in 1985. Deze internationale non-profit organisatie is gezeteld op ieder continent en het hoofdbureau is in Frankrijk gevestigd. Jaarlijks organiseert de organisatie verscheidene evenementen om de problematiek onder de aandacht te brengen. 3 Mei is de dag van The World Press Freedom en in oktober wordt de Press Freedom Index uitgebracht. Deze index meet de mate waarin media vrij kan zijn en dit in ruim 160 landen. Dit jaar staat Finland helemaal bovenaan de lijst en zou dus het land zijn waar de persvrijheid het minst wordt geschonden. Hekkensluiters van 2007 zijn Eritrea, Turkmenistan en Noord-Korea. België bevindt zich op de veertiende plaats, Nederland doet het beter en belandt op de vierde plaats. Het eerste niet-Europese land is Bolivia, op de zestiende plaats.
Reporters Without Borders kreeg in 2005 de Sacharov-prijs voor de vrijheid van denken. Deze onderscheiding wordt jaarlijks uitgereikt door het Europees Parlement aan mensen, organisaties die, onder andere, bijzondere prestaties leveren op het gebied van het beschermen van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, en dan voornamelijk het recht op vrije meningsuiting.
Maar waar begint en waar eindigt het recht op vrije meningsuiting? Zijn er überhaupt grenzen aan persvrijheid? Mag het leed van de een, het vermaak zijn van de ander? Naast het recht op vrije meningsuiting, is er ook het recht op de bescherming van het privé-, familie- en gezinsleven. Deze twee zijn basisrechten, een rangorde in de basisrechten bestaat er niet, maar toch zal het recht op vrije meningsuiting vaak moeten onderdoen aan die van het recht op het privéleven. Vrijheid van pers is dus niet absoluut, er dient aan een aantal voorwaarden te moeten voldoen. Toch is niet iedereen het daarmee eens. Dit is een moeilijke discussie. Pers en media mogen niet opzettelijk aanzetten tot haat en geweld of opzettelijk mensen beledigen omwille van hun huidskleur, godsdienst of seksuele geaardheid. Maar dan rijst de vraag: Wat ís beledigen? Mag men lachen met homo’s? Voor sommigen gaat dit al te ver, anderen beweren dan dat je moet kunnen relativeren en dat je het niet zo persoonlijk moet nemen. Het leven is al zo serieus! Moet je dan alle homo-moppen bannen? En wat met de blondine-moppen? Dat is dan toch hetzelfde of niet? Die moppen afschaffen moeten we naar mijn mening niet doen, maar doe alles met mate en weet op tijd op te houden. Zolang je respect hebt voor gehandicapten mag je met hen lachen, maar met jou mogen ze dan ook lachen. Alles begint en eindigt met respect.
De taak van de pers is de wereld te informeren over het reilen en zeilen van de conflicten en de gebeurtenissen. Waarom wordt zij daar dan zo vaak in belemmerd? Is het omdat de wijze van haar berichtgeving fout of eenduidig is? Is zij te vaak sensatie gericht? En wat is juist sensatie? Een foto van een uitgehongerd kind of een bloederige foto waar valt dat onder? Of mogen sommige zaken gewoon niet aan het licht komen? Acties tegen journalisten zijn een schending tegen de mensenrechten dat staat vast. Maar het mag gezegd worden dat ze vaak het slachtoffer zijn van hun eigen manier van berichtgeving. Toch mag men niet veralgemenen, de meeste internationale journalisten zijn professionele mensen die hun beroep zo goed mogelijk proberen uit te oefenen en dit zo neutraal mogelijk trachten te doen.

http://www.rsf.org/

2007-12-27T05:33:00.001+01:00

“We cannot defend freedom abroad by deserting it at home.”

Edward R. Murrow

Vrijheid of veiligheid?

2007-12-27T03:46:00.000+01:00

“We believe, that people willing to trade their freedom for temporary security deserve neither and will lose both.”

Met dit citaat eindigt het korte animatiefilmpje van David Scharf waarin hij protesteert tegen de ‘Big Brother State’. Volgens Scharf zijn veiligheidstechnieken zoals het gebruik van closed-circuit cameras, biometrische paspoorten en het scannen van emails en telefoons een aanslag op de burgerlijke vrijheden van de mens. Overheden maken gebruik van het al dan niet terechte onveiligheidsgevoel en de ‘fear of terror’ om deze maatregelen door te voeren zonder al te veel protest van de bevolking, ze dragen immers bij tot de eigen veiligheid. Of deze technieken werkelijk bijdragen tot de menselijke veiligheid is voor discussie vatbaar.

Het closed-circuit camera systeem wordt vooral in Groot-Brittannië veel gebruikt. In Londen zijn er meer dan 10 000 cameras aanwezig in het straatbeeld, een hallucinant cijfer. Ook in de VS kent het systeem een opmars. De effectiviteit van de closed-circuit cameras als afschrikmiddel voor het stellen van crimineel gedrag is echter sterk betwist. Tegenstanders beweren dat de cameras niet zorgen voor minder criminaliteit, maar dat de misdaden elders plaatsvinden. Bovendien lijken de videobeelden lijken vooral gebruikt te kunnen worden om misdaden achteraf op te lossen. Een doeltreffend preventiemiddel voor terroristische aanslagen is het beslist niet (Landler, 2007).

Biometrische paspoorten bevatten naast de gebruikelijke identificatiegegevens (naam, adres, geboorteplaats) vingerafdrukken, gezichts- en irisherkenning. Er wordt steeds meer gebruik gemaakt van deze identificatiemiddelen op luchthavens in het kader van de strijd tegen het terrorisme, vooral in de VS en in Groot-Brittannië [1]. Ook het scannen van e-mails en afluisteren van telefoons wordt door sommigen voorgesteld als een belangrijke maatregel om aanslagen te voorkomen en terroristen te vatten. Zowel in de VS als in Europa is het na 9/11 wettelijk veel gemakkelijker geworden voor overheidsdiensten om telefoons te beluisteren of na te gaan wat je zoal uitvoert op het internet. De effectiviteit van bovenstaande technologieën (biometrische identificatie, scannen van e-mails en telefoons) wordt echter net als dat van het closed circuit camera systeem in vraag gesteld. Ten eerste is het systeem van identificeren op basis van biometrische gegevens niet foutloos: wordt de apparatuur te gevoelig ingesteld, dan kan een andere lichtinval ervoor zorgen dat de irisscan mislukt, is de scanner minder gevoelig dan kan een persoon met een gelijkaardig vinger- of irispatroon voor iemand anders doorgaan. Voorts kan de database met biometrische gegevens gehackt worden of er kan door een insider informatie ingevoerd of veranderd worden. Kortom, wil een organisatie echt een aanslag plegen dan zullen ze wel een manier vinden om de biometrische identificatiemethode te omzeilen.
Het scannen van het internetgebruik van individuen stelt de veiligheidsdiensten eveneens voor praktische en technologische problemen. Vooral de gigantische hoeveelheid van informatie die hierdoor verkregen wordt op een efficiënte en effectieve wijze verwerken is niet vanzelfsprekend (Grossman, 2006).

Bovenstaande veiligheidsmaatregelen: het gebruik van cameras, biometrische identificatiemethoden en het scannen van het individuele internetgebruik, schenden de privacy van mensen. Bovendien wordt de effectiviteit van deze technologische systemen in vraag gesteld. Het valt te betwijfelen of deze systemen werkelijk voor meer veiligheid zorgen, integendeel zelfs. Het ongelimiteerd gebruik van de technieken geeft ongecontroleerde macht en kennis aan een beperkt aantal mensen die steeds minder verantwoording moeten afleggen over waarom zij toegang willen tot persoonlijke informatie van individuen en over wat met deze gegevens gebeurd. Een situatie waarin de kans op misbruik van de verkregen informatie reëel is.

Technologische veiligheidsmaatregelen zullen (terroristische) aanslagen niet voorkomen zolang a de oorzaken voor deze aanslagen niet worden aangepakt, dat begrijpt het kleinste kind, de machtigen op deze aarde blijkbaar niet. Het schenden van burgerlijke vrijheden zal evenmin bijdragen tot het bestrijden van ‘terroristische acties’, ook dat lijkt de Bush-administratie niet te vatten. In het kader van de strijd tegen het terrorisme is het recht op privacy immers niet de enige burgerlijke vrijheid die sneuvelt.
Erger is het snoeien in het recht op een eerlijk proces, het recht op een advocaat en op familiebezoek en het verbod op willekeurige arrestatie; zelfs het verbod op foltering wordt niet gerespecteerd zoals onderstaand filmpje duidelijk aantoont.

De videobeelden tonen de situatie in de gevangenis van Abu Ghraib onder het bewind van de VS en de strijd van de American Civil Liberties Union (ACLU) tot het verkrijgen van informatie over de toestand van de gevangenen en de gebruikte ondervragingsmethoden en de verantwoordelijken te berechten. De ACLU beroept zich op de 'Freedom of Information Act' (FOIA) om toegang te krijgen tot de gegevens. De FOIA werd gecreëerd om burgers toegang te geven tot informatie over de activiteiten van overheidsdiensten. Zoals de ACLU het verwoordt: het Amerikaanse bestuursysteem is gebaseerd op twee principes die elkaar in evenwicht houden: de meerderheid van de bevolking regeert door middel van democratisch verkozen afgevaardigden, de macht van deze afgevaardigden wordt beperkt door het geven van individuele vrijheden en rechten [1]. Recht op informatie maakt deel uit van deze individuele vrijheden. Burgers hebben het recht om te weten wat hun overheid uitvoert. Gegevens bezitten over de wandaden die overheidsdiensten begaan is de eerste stap in het bestrijden van deze misdaden.
De overheid wou echter niet ingaan op het verzoek tot informatie van de ACLU. Als hoofdreden werd opgegeven dat het vrijgeven van de informatie en beelden anti-Amerikaanse gevoelens zou kunnen opwekken. Dat zou inderdaad wel eens het gevolg kunnen zijn, maar hadden de overheidsdiensten deze bedenking niet kunnen maken vooraleer ze overgingen tot het folteren van gevangenen?

Het beperken en schenden van de (burgerlijke) vrijheden van mensen is geen effectieve manier om terrorisme aan te pakken. Reizigers en immigranten behandelen als misdadigers, mensen folteren, hun recht op privacy en informatie beperken, … de kans is inderdaad groter dat deze ‘veiligheids’maatregelen contraproductief zullen werken en aanslagen van buitenaf en/ of misdaden door overheidsdiensten zelf in de hand werken.

In die zin ben ik het volledig met David Scharf eens: vrijheden opgeven/ ontnemen zal niet leiden tot meer veiligheid, maar tot het verlies van zowel de menselijke vrijheid als veiligheid.

Bronnen

Davenport, J. (2007, 21 december). Tens of thousands of CCTV cameras, yet 80% of crime unsolved. http://www.thisislondon.co.uk/news/article

Grossman, W. (2006, 12 januari). Will logging your email combat terrorism?
http://www.guardian.co.uk/technology/2006/jan/12/newmedia.terrorism

Landler, M. (2007, 8 juli). Where Little Is Left Outside the Camera’s Eye. http://www.nytimes.com/2007/07/08/weekinreview/08landler.html?pagewanted=all

http://www.airport-technology.com/features/feature1129/
http://pcworld.about.com/magazine/2001p037id68769.htm
http://www.aclu.org/about/index.html
http://www.usdoj.gov/oip/

http://www.airport-technology.com/features/feature112/

http://pcworld.about.com/magazine/2001p037id68769.htm

[1] http://www.aclu.org/about/index.html

2007-12-26T15:07:00.000+01:00

"How to be free? Well, like it or not, you are free. The real question is whether you choose to exercise that freedom"

Tom Hodgkinson

Stop met werken, stop met kopen, begin te leven!

2007-12-26T14:58:00.000+01:00

Wat is het toppunt van vrijheid? Sinds de komst van Tom Hodgkinson lijkt nietsdoen het juiste antwoord. In 1993 richtte deze Brit samen met een vriend het tijdschrift The Idler op. Hierin looft hij op een ludieke wijze de kunst van het luieren en probeert de lezers ervan te overtuigen dat dit een na te streven goed is. Op die manier wou hij zich afzetten tegen de overdreven werkdruk en de cultuur van het moeten die in zijn ogen te veel beslag begonnen te leggen op het leven van de doorsnee mens. Sindsdien heeft Hodgkinson een eigenzinnige visie op het leven ontwikkeld. Voor hem hoeven “to idle” (leeglopen, luieren) en “the idler” (leegloper) niet in se pejoratief geïnterpreteerd te worden. Een idler weigert mee te draaien in de mallemolen van onze maatschappij. Hij verkiest het eenvoudig leven, waarin werken wel een plaats krijgt maar geen overheersende factor is. Het is een levenshouding waarin genieten voorop staat en moeten tot een minimum beperkt wordt. Een idler is vrij om te leven zoals hij wil los van de verwachtingen van derden.

Hodgkinson maakt de vergelijking met de fabel van Jean de la Fontaine over de krekel en de mier. De krekel danst en zingt een hele zomer lang. Hij geniet met volle overgave van het mooie leven. De mier daarentegen zwoegt naarstig door, ook een hele zomer lang. Zij heeft geen tijd om stil te staan en rond te kijken. Wanneer zij ’s winters op haar veel te grote berg met veel te veel voedsel zit, zelfvoldaan over alle rijkdom die ze heeft vergaard, minacht zij de krekel die nu niets bezit. En toch…anders dan bij de la Fontaine, is het volgens Hodgkinson de krekel die met het geluk gaat lopen, want nietsdoen en gewoon genieten van het zijn, kan ook de moeite waard zijn om te overwegen.

Luieren kan volgens Hodgkinson ook positief zijn en is een vorm van rebellie tegen de huidige carrière- en consumptiegerichte samenleving. Wie niet alles geeft voor zijn carrière of niet de ambitie heeft een zo hoog mogelijke post te bekleden en vooral zoveel mogelijk centjes te verdienen, moet zich daar vaak voor verantwoorden. Zij die niet te veel willen doen, worden meestal scheef of zelfs meewarend bekeken. Anderzijds wordt de consumptiecultuur verheerlijkt en soms afgetekend als het summum. Consumeren of het vergaren van objecten beheerst het leven van de moderne mens. We willen allen kopen en bezitten. Hoe meer, hoe beter. Het wordt bijna een nieuwe mantra: Kopen, kopen, kopen. Maar om te kopen moet men eerst geld verdienen. En zo komen we weer uit bij de carrière. We stellen vast dat consumeren en werken hand in hand gaan. Wie meer consumeert, heeft namelijk meer geld nodig, en moet dus ook meer werken. Wie meer werkt, consumeert echter ook meer: diepvriesmaaltijden, kindercrèches, dienstencheques om het huis te laten kuisen of de strijk te laten doen, etc. Dit zijn allemaal zaken waar we een beroep op doen omdat we zelf te druk bezig zijn met werken. De vrijheid die wij zo belangrijk vinden, is vaak slechts een illusie. In werkelijkheid zijn velen gebonden aan een levensstijl die zodanig op bezit en consumptie gefocust is, dat echt vrij zijn niet meer mogelijk is.

Dit laatste is een idee dat ook door Adam Curtis aangehaald wordt in zijn documentaire The Trap. Vrijheid werd vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw steeds meer gelijkgesteld aan “the ability of the people to get whatever they wanted”[1]. In een poging de mensen te geven wat ze willen heeft het beleid de markten opengegooid. De vrijemarkteconomie wordt gepromoot. Het streefdoel is ervoor te zorgen dat burgers in staat zijn zich aan te schaffen wat zij willen hebben. Pas als individuen kunnen kopen wat ze willen, zijn ze echt vrij volgens de bedenkers van dit nieuwe economische model. Op die manier zou consumeren tot vrijheid leiden. In de praktijk is het tegenovergestelde echter waar. Mensen worden slaaf van het kopen. Zij worden afhankelijk van consumptie. Iemand kan zichzelf in onze wereld pas realiseren door te consumeren. Doch, wiens leven deels of volledig bepaald wordt door de drang om te bezitten of verbruiken, kan nooit echt vrij zijn. Daarom moet de moderne mens hier afstand van doen en opnieuw leren dat kopen en hebben niet alles zijn.

Dit is de levensstijl waar Hodgkinson voor pleit: minder werken, minder kopen en meer leven. Dit zijn de sleutels tot de vrijheid, en bijgevolg tot het geluk. Het zijn zeer lovenswaardige wijsheden die tevens heel aannemelijk klinken. Toch willen we hier een aantal bedenkingen bij plaatsen. Ten eerste heeft Hodgkinson eigenlijk makkelijk praten. Dankzij het lumineuze idee om enerzijds een tijdschrift en anderzijds een aantal boeken te publiceren waarin de auteur zijn publiek aanmoedigt meer te genieten van het leven door minder te werken, heeft hij zelf natuurlijk aardig wat verdiend. Op dit moment kan hij het zich dus waarschijnlijk wel veroorloven om vooral te doen wat hij leuk vindt en te verkondigen dat dit de beste weg is. In de tweede plaats mogen we niet vergeten dat de krekel uit de fabel zijn plezier met de dood bekoopt. Is het dan wel mogelijk om echt te doen wat je wilt? We kunnen niet zomaar aan alles ontsnappen en volledig loskomen van de samenleving. Ons wentelen in een cocon waarin ons eigen bestaan centraal staat, klinkt aanlokkelijk maar is niet realistisch. Een minimum aan eten, kleding en een dak boven het hoofd is onontbeerlijk. Leven in armoede maakt ook niet vrij.

Ondanks deze opmerkingen vind ik de overtuigingen van Hodgkinson de moeite waard om even bij stil te staan. Het gaat er uiteindelijk ook niet om alles op te geven. Voor een stuk moet je meedraaien in de maatschappij. Je kan niet aan de wereld ontsnappen. Binnen die (ruime) grenzen kan je echter keuzes maken en een eigen invulling geven aan je bestaan. En dat is vrijheid: kiezen hoe je leeft! Voor de één is dat de goedbetaalde job en het grote huis. Anderen gaan voor een leven in eenvoud, met meer tijd voor zichzelf. Geen van beide is verkeerd. In mijn ogen is het belangrijkste het besef. Je moet je bewust zijn van het leven, van hoe je leeft en van de keuzes die je maakt. Een bewuste keuze maken die je eigenheid en jezelf respecteert, dat is echte vrijheid.

Bronnen

- Roox G. (2005). Ode aan de ledigheid: hoofdzonde of mensenrecht?. De Standaard, donderdag 13 januari 2005.
- Roox G. (2007). Stop met werken. De Standaard, vrijdag 29 juni 2007.
- Schelstraete I. (2007). Lui zijn is rebels. De Standaard, maandag 29 oktober 2007.
- http://www.idler.co.uk/
[1] Curtis A. (2007). The Trap.

2007-12-26T00:29:00.001+01:00

"An Ye Harm None, Do What Ye Will"

Uit ‘Wiccan Rede’, Doreen Valiente

Ontwikkeling, meer dan vrijheid?

2007-12-26T00:06:00.000+01:00

Het artikel “Development as Freedom – and as What Else?” (Gasper & van Staveren, 2005) bespreekt het vrijheidsbegrip van Amartya Sen vanuit feministische (economische) hoek. De vraag wordt gesteld in welke mate het begrip ‘vrijheid’ en zeker de invulling van ‘ontwikkeling’ als vrijheid een bijdrage kan leveren aan de analyse van ongelijke genderverhoudingen.

Gasper & van Staveren (2005) doen dit door eerst Sen’s concept van ‘positieve vrijheid’ en de voordelen hiervan voor een feministische economie toe te lichten, daarna expliciteren zij welke gevaren verbonden zijn aan het teveel benadrukken van ‘vrijheid’ als dé dominante waarde in het beoordelen van individueel welzijn en sociale ontwikkeling. Als laatste geven ze een voorstel voor een bredere invulling van ontwikkeling: ‘als meer dan vrijheid’- in het verlengde van de aanvullingen van Martha Nussbaum op het werk van Sen.

Amartya Sen beschouwt ‘vrijheid’ als doel en als middel van ontwikkeling. Hij benadrukt wat Isaiah Berlin noemt ‘positieve vrijheid’, de mogelijkheid om te zijn en te doen. Dit gaat verder dan ‘negatieve vrijheid’: vrij zijn van inmenging, wat door voorstanders van de vrije markt zoals Milton Friedman wordt ingevuld als de afwezigheid van de overheid in de markt. Sen’s omschrijving van vrijheid als meer dan afwezigheid van ‘bemoeienis’ is iets waar feministische economen het zeker mee eens zijn.
De kritiek van Sen op de negatieve uitwerking van vrijheid maakt deel uit van een bredere kritiek op de mainstream economie en het ontwikkelen van een alternatief kader (de HDI) om ontwikkeling te ‘meten’. Zijn ‘capability approach’ maakt duidelijk dat het evalueren van het welzijn van iemand meer inhoudt dan het meten van het BNP per capita. Er moet gekeken worden naar hoe mensen werkelijk leven, zijnde hun ‘functionings’ en welke vrijheid ze hebben om te bepalen hoe ze leven, hun ‘capabilities’. ‘Vrijheid’ invullen als de ‘capability to achieve valued ends’ geeft de mogelijkheid om de genderblindheid [1] van het dominante neoliberale macro-economische beleid en de ‘onvrijheid’ van vrouwen binnen dat systeem aan te tonen . Vrouwen zijn minder ‘vrij’ dan mannen, ze beschikken in het algemeen over minder ‘capabilities’ om het leven van hun keuze te leiden. Dit omdat ze, zeker in het Zuiden sterk beperkt worden door de heersende genderverhoudingen waardoor meisjes en vrouwen minder scholing genieten en beschikken over een beperktere toegang tot de publieke sfeer en de arbeidsmarkt. Bovendien worden traditioneel vrouwelijke taken zoals ‘zorgdragen voor’ minder gewaardeerd of zelfs niet erkend. Deze zaken veranderen vraagt echter meer dan negatieve vrijheid.

In “Development as Freedom” (1999) legt Sen meer nadruk op het concept van ‘vrijheid’ dan in zijn eerdere werken. Hij beschrijft vrijheid als hét concept om menselijk welzijn te kunnen meten. Alle capabilities worden begrepen als vrijheden. Er wordt niet langer een onderscheid gemaakt tussen de waarde van autonoom te kunnen handelen en andere waarden zoals solidariteit en zorg. Wanneer Sen vrijheid echter gebruikt als een koepelbegrip voor alle waarden die bijdragen tot (individueel) welzijn en ontwikkeling bestaat het gevaar dat bepaalde waarden te weinig aandacht zullen krijgen. Waarden zoals democratie, respect en vriendschap, waarden die beperkingen kunnen opleggen aan de individuele (wils)vrijheid, maar niettemin onontbeerlijk zijn voor welzijn en ontwikkeling. Het concept van ‘vrijheid’ als paraplubegrip voor alle waarden die zin geven aan het menselijk leven wordt dan ook minder geschikt voor het beschrijven, motiveren en uitvoeren van beleidsaanbevelingen met betrekking tot het verhogen van de menselijke ontwikkeling en welzijn. Vooral zorgende (vrouwelijke) rollen kunnen moeilijk beschreven worden vanuit een streven naar (wils)vrijheid, wat niet wil zeggen dat ze niet bijdragen tot het welzijn van zowel verzorgers en verzorgden.
Een tweede kritiek die geuit wordt op het vrijheids- en capability concept zoals gehanteerd in “Development as Freedom” is dat het begrip vrijheid niet genoeg onderscheid maakt tussen capabilities als mogelijkheden/ kansen en capabilities als vaardigheden.

Vandaar dat Gasper en van Staveren (2005), in navolging van Nussbaum, een andere begripshantering voorstellen waarbij andere waarden (als doel en middel) dan vrijheid als even belangrijk voor ontwikkeling en welzijn worden beschouwd. En waarbij ‘capabilities’ een ruimere en meer gespecifieerde invulling krijgen [2] en zowel vaardigheden als kansen omvatten.
Ontwikkeling wordt vanuit feministische hoek omschreven als bestaande uit vrijheid, rechtvaardigheid en zorg. Hierdoor wordt het dualisme overschreden dat bestaat tussen het nastreven van individuele vrijheid (om te doen wat men wil) en de ‘vrouwelijke’ zorgende taken. Er wordt erkend dat personen zowel nood hebben aan individuele keuzevrijheid als aan verzorgd worden en dat zowel beschikken over individuele keuzevrijheden als zorgen voor bijdraagt tot het individueel welzijn; hoewel het ene het andere beperkingen oplegt. Als ontwikkeling en persoonlijk welzijn inhoudt dat men beschikt over (wils)vrijheid, de mogelijkheid en vaardigheid van het zorgen voor en zelf verzorgd worden dan betekent dit ondermeer dat er geijverd moet worden voor een rechtvaardige (her)verdeling van zorgtaken van vrouwen naar mannen. Dit zou zowel een verhoging van de vrijheid van vrouwen betekenen als een verhoogde capaciteit tot zorgen voor mannen, met andere woorden: meer welzijn en ontwikkeling voor beiden.

Gasper en van Staveren (2005) tonen in hun artikel overtuigend aan dat ‘ontwikkeling’ of ‘welzijn’ niet gelijkgesteld kan worden aan ‘vrijheid’, begrepen als het beschikken over de individuele vrijheid om te doen wat men wil. Deze vrijheid is begrensd door de zorg en verantwoordelijkheid voor anderen, door respect voor andermans vrijheid, door respect voor de (eigen) leefomgeving. Alle libertariërs ten spijt, er zijn grenzen aan de individuele vrijheid. Bovendien, zo stellen Gasper en van Staveren (2005) is een minimum aan vrijheden voor iedereen te verkiezen boven de vrijheid van enkelen en de onvrijheid van velen. Menselijke ontwikkeling omvat naast vrijheid en zorg ook rechtvaardigheid.

Bronnen

Gasper, D. & van Staveren, I. (2005). Development as Freedom – and as What Else? In B. Agarwal, J. Humphries, I. Robeyns (Eds.), Amartya Sen’s Work and Ideas. A Gender Perspective (pp.139-170). Londen: Routledge.

Sen, Amartya (1999). Development as Freedom. New York: Oxford University Press

[1] De man als kostwinner van het gezin beschouwen en het huishouden als kleinst meetbare eenheid nemen, het negeren van de onbetaalde (zorg)arbeid van vrouwen en besparen in sociale voorzieningen.

[2] Martha Nussbaum heeft 10 categorieën gemaakt van belangrijke capabilities: life; bodily health; bodily integrity; senses, imagination and thought; emotions; practical reason; affiliation; other species; play and control over one’s environment.

2007-12-24T11:37:00.000+01:00

"None who have always been free can understand the terrible fascinating power of the hope of freedom to those who are not free."

Pearl S. Buck

De grenzen van Europa

2007-12-24T11:23:00.000+01:00

Commentaar op "Europa houdt grenzen nog potdicht" (www.Mo.be)
http://mo.be/index.php?id=61&no_cache=1&tx_uwnews_pi2[art_id]=19925

Vrije migratie kan zonder overdrijven het taboe van de globalisering genoemd worden. De gedachte aan universele vrije migratie wordt steevast vergezeld door doembeelden van grootschalige volksverhuizingen, ineenstortende welvaartssystemen en de ermee gepaard gaande chaos. Kortom, een utopie die tot de ondergang leidt.
Vrij verkeer van diensten, goederen en kapitaal daarentegen zijn allang verworvenheden. Meer nog, in de Europese logica zijn het noodzakelijke voorwaarden voor een vredevolle en stabiele orde, en die wijsheid exporteert de EU met veel overtuiging in de rest van de wereld.
De tegenstelling tussen vrij verkeer van goederen/diensten/kapitaal en de restricties op migratie zijn maar 1 invalshoek in het debat over internationale migratie. Een andere, meer ethisch benadering focust op de flagrante lacune in het internationaal recht omtrent migratie. Terwijl het exit right (recht op emigratie) een algemeen aanvaard principe is (zie o.a. Universal Declaration on Human Rights), is het entry right (recht op immigratie) onbestaande, want elke staat bepaalt voor zich wie het land mag binnenkomen. Deze ‘morele asymmetrie’ in rechten wordt aangeklaagd door voorstanders van open grenzen en individuele rechten zoals de liberale Joseph Carens, maar wordt vurig verdedigd en rechtvaardigbaar geacht vanuit een communitaristische perspectief (waarbij het belang van de gemeenschap primeert) door o.a. Michael Walzer.

Jammer genoeg hebben politieke beslissingen op het Europese niveau en binnen de Europese lidstaten (die uiteindelijk nog steeds de plak zwaaien als het over migratie gaat) weinig uitstaans met deze fundamentele debatten. Het zijn doorgaans opportunistische en in het slechtste geval populistische overwegingen die het beleid sturen. Immigratie wordt ofwel gezien als een groot probleem (dus laten we hoge hekkens neerplanten als afschrikkingsmiddel en illegalen als criminelen behandelen), ofwel als een remedie (want die migranten kunnen misschien het vergrijzingsvraagstuk oplossen), met als gevolg een gefragmenteerd migratiebeleid dat enerzijds sterk focust op het (on)veiligheidsaspect en anderzijds door o.a. ‘green cards’ hooggeschoolden en migranten die een ‘knelpuntberoep’ uitoefenen wil aantrekken.
Die erg pragmatische, ad hoc-aanpak van arbeidsmigratie doet een déjà-vû gevoel ontstaan. Net als na de tweede wereldoorlog is er op de Europese arbeidsmarkt een groeiende vraag naar migranten (deze keer niet om Europa herop te bouwen, maar om het vergrijzende Europa draaiende te houden) maar opnieuw vergeet men dat migranten meer zijn dan louter werkkrachten; het zijn in essentie mensen, die rechten opeisen en een menswaardig leven willen leiden: we asked workers but humans came.

2007-12-19T14:37:00.000+01:00

"Oh freedom Oh freedom Oh freedom over me
and before I'd be a slave I'll be burried in my grave
and go home to my Lord and be free..."

(negro spiritual)

Hoe het -lichtjes vals- klinkt uit de mond van een stel overjaarse hippies:

'Freedom River': de American Dream in beeld.

2007-12-19T14:29:00.000+01:00

Het is bizar hoe een zwaar gedateerd politiek pamflet tegelijk een profetische waarde kan hebben. ‘Freedom River’ (1971) is een korte, door Sam Weiss geregisseerde animatiefilm waarin Orson Welles met onheilspellende stem een verhaal vertelt dat nog best te omschrijven valt als een politieke parabel. Kort samengevat vertelt Welles de geschiedenis van de USA aan de hand van de metafoor van de ‘freedom river’, een kleurrijke rivier die de vrijheid symboliseert en als een hartslagader doorheen het land loopt. Welles' openingszinnen zetten al meteen de toon:
“There once was discovered a a land where freedom flowed like a clear, refreshing stream. Words of this wonderous stream spread to places were the currents of freedom were weak and dying. Many who heard of the river longed to come and live in this new land.”
Op het eerste gezicht lijkt het allemaal vrij onschuldig, maar wie iets dieper nadenkt ziet dat deze introductie -en dat geldt ook voor de rest van het verhaal- bulkt van de idealiseringen en er een zeer selectieve lezing van de Amerikaanse geschiedenis op nahoudt. Om maar iets te noemen, Weiss lijkt vergeten dat door de kolonisering van Noord-Amerika, zoals bij elke kolonisering, de ‘freedom’ van de oorspronkelijke bewoners op gewelddadige wijze gedecimeerd werd. Verder in de parabel wordt een heel romantisch beeld opgehangen van de groei en bloei van het ‘land van de vrijheid’, waar voor eenieders ‘life is rich and joyous’. Opnieuw wordt doodleuk genegeerd dat voor een aanzienlijke groep, de slavenpopulatie (en later de zwarte bevolking) het leven nooit ‘rich and joyous’ is geweest. Kortom, het eerste deel van de parabel toont een overgeromantiseerd beeld van het verleden, waarin de American Dream nog realiteit was.
Maar plots verandert de toon volledig. Want precies omdat alles zo goed ging, begonnen de bewoners van ‘freedom land’ trots en zelfs arrogant te worden. Hun arrogantie (gesymboliseerd door de verwaarlozing en vervuiling van de vrijheidsrivier) leidt ertoe dat nieuwe migranten niet meer welkom zijn, nieuwe ideeën afgeketst worden en de inwoners zich nestelen in een zelfverblindend, destructief conservatisme. “And even as the river grew weak and muddy, the leaders said it was strong and clear, and must be send to certain deserving lands. And the people believed them and allowed their precious fluid to be spilled on alien soil”. Dit laatste is een wellicht een kritiek op de Amerikaanse interventionistische politiek, en meer specifiek op de aanslepende Vietnamoorlog, die eind de jaren 60 een hoogtepunt kende.
De laatste stap in het verhaal is het collectieve inzicht dat de vrijheidsrivier niet alleen zwaar vervuild maar ook volledig dichtgeslibd is. Wanhoop, verwarring en chaos nemen de overhand, en de film sluit af met een hoopvol beeld van een vastberaden kijkende menigte met gouden schoppen in de hand om de rivier weer vrij te maken want “the life or death of the river of freedom is in our hands”. De vraag is welk soort ‘collectieve actie’ de maker van de film dan wel voor ogen heeft. Een nog belangrijkere vraag is of Weiss’ analyse valide is: is er sinds het ontstaan een gestage degeneratie van de vrijheid in ‘the land of freedom’? Weiss’ positieve antwoord lijkt me regelrecht tegenstrijdig aan de algemeen aanvaarde toename van politieke, sociale en individuele vrijheden sinds de 18de eeuw.

Maar toch is “Freedom River” bij momenten heel lucide en profetisch, tenminste als je het verhaal laat voor wat het is en focust op de beelden. Dan zie je een relaas van een paradijselijke natuur (de rivier) waar de mens rijkdom en energie uithaalt maar die zodanig verwaarloosd wordt dat ze eronder bezwijkt. Helaas kan teloorgang van die ‘rivier’ niet simpel opgelost worden met gouden schopjes...

Amerikaanse versus Europese vrijheid

2007-12-15T20:11:00.000+01:00

Niet enkel Adam Curtis stelt zich vragen bij het westerse vrijheidsdenken. Ook de Franse filosoof Jean Baudrillard, bijvoorbeeld, gaat op zoek naar de grondslagen waarop onze veronderstelde vrijheid gebaseerd is. Baudrillard werd vooral bekend door zijn simulacrumtheorie. Daarin stelt hij dat de menselijke perceptie vooral gebaseerd is op beelden die ons door de media worden opgedrongen: zo heeft bijna niemand ooit een neerstortend vliegtuig gezien, terwijl iedereen zich – dankzij fictieve beelden uit een rampenfilm, bijvoorbeeld – wél een voorstelling kan maken van een neerstortend vliegtuig. Op basis van de simulacrumtheorie probeerde Baudrillard ons in La Guerre du Golfe n'a pas eu lieu (1991) zelfs te doen geloven dat alle beelden over de Golfoorlog in een filmstudio werden opgenomen, terwijl de oorlog nooit echt plaatsgevonden heeft. Met deze theorie wilde hij aantonen dat perceptie een zeer belangrijke rol speelt in de publieke opinie: óf de golfoorlog werkelijk plaats vond, is irrelevant. Zolang men maar dénkt dat ze plaatsvond. Ook wereldleiders hebben dit goed begrepen: hun discoursen hoeven niet altijd gebaseerd te zijn op juiste informatie. Wie de macht heeft kan bepalen wat mensen denken.

Amerikaanse vrijheid

Naar aanleiding van Baudrillard’s overlijden eerder dit jaar publiceerde Patrick van IJzendoorn in De Groene Amsterdammer van 13 juli 2007 een bloemlezing uit Baudrillard’s boek Amérique (1997), waarin Baudrillard stelt dat Europeanen een legitimatie voor hun vrijheidsideaal zoeken in de denktraditie van de grote filosofen. Dit historisch besef, waarmee het oude continent is overladen, zorgt soms voor een verkeerd begrip omdat ze geen rekening houdt met de snel veranderende (beeld)cultuur. Baudrillard veronderstelde dat buiten Europa een ander, veel minder historisch geladen vrijheidsdenken bestaat. Hij trok met de wagen door de Verenigde Staten en bericht in Amérique gefascineerd over de nieuwe beeldtaal die hij er zag, de nieuwe symbolen van de vrijheid langs de freeways, in downtowns en uptowns, in fitnessfabrieken en – vooral – in prime time, op tv.

Baudrillard stelt dat de Amerikaanse vrijheidsopvatting heel functioneel is. Ze impliceert vooral een keuzevrijheid tussen McDonalds en Kentucky Friend Chicken, of tussen CNN en ABC. Ze probeert de keuzes die mensen in een consumptiemaatschappij (moeten) maken, te legitimeren. Dat deze vrijheid relatief is, spreekt voor zich. Voor wie wil meedraaien in de samenleving, is de keuzevrijheid beperkt: mensen worden verondersteld een gsm, een bankrekening en een e-mailadres te hebben. De vrijheid wordt beperkt tot een keuze tussen verschillende merken. Kiezen om niét te consumeren, is vaak zeer moeilijk of zelfs onmogelijk. Daarmee zitten we dicht bij Adam Curtis’ stelling dat échte vrijheid een valstrik is: niemand is werkelijk vrij. Europeanen zijn slaaf van de idee, Amerikanen zijn slaaf van de beeldtaal.

Referenties

Baudrillard, J. (1991). La Guerre du Golfe n’a pas eu lieu. Paris: Galilée.
Baudrillard, J. (1997). Amérique. Paris: Le livre de poche.
Van IJzendoorn, P. (2007, 13 juli). De Vrijheid van de Snelweg. De Groene Amsterdammer, 28-29.

2007-12-15T13:25:00.000+01:00

"None are so hopelessly enslaved as those who falsely believe they are free."

Johann Wolfgang von Goethe

Positieve en negatieve vrijheid

2007-12-14T15:28:00.000+01:00

In de documentaire The Trap gaat Adam Curtis dieper in op verschillende aspecten van het begrip “vrijheid”. In de derde en laatste aflevering, We will force you to be free, licht hij de ideeën van Isaiah Berlin rond dit onderwerp toe, en legt Curtis uit hoe zij volgens hem een invloed hebben gehad op de ontwikkeling van de Westerse samenleving. Anno 2007 is deze nog steeds voelbaar in het beleid van de Verenigde Staten en Groot-Brittannië, de landen die Curtis in de serie aanhaalt.
Zowel de theorieën van Isaiah Berlin als de standpunten van Adam Curtis interesseren en intrigeren mij. Houdt hun uitleg steek? Is onze wereld vandaag een blauwdruk van Berlins concept? Is het werkelijk zo erg gesteld als Curtis ons voorhoudt? Om op deze vragen een antwoord te vinden lijkt het mij belangrijk in eerste instantie stil te staan bij de twee bovengenoemde figuren. Ik wil hier dan ook graag de inhoud van een aantal fragmenten uit de documentaire schetsen en wat nader toelichten.

Isaiah Berlin (1907-1997) was als politiek filosoof verbonden aan de universiteit van Oxford. Deze man van Russische afkomst groeide uit tot een belangrijke denker van de twintigste eeuw. In de jaren ’50 publiceerde hij Two Concepts of Liberty waarin hij zijn ideeën over vrijheid uit de doeken doet. Volgens hem bestaan er twee soorten vrijheid: positieve en negatieve vrijheid. Beiden ontstonden ten tijde van de Franse Revolutie in 1789.
Positieve vrijheid was volgens hem terug te vinden bij de leiders van die revolutie. Zij wilden het volk bevrijden van het juk van de toenmalige heersende despoten. In hun ogen kon men pas echt vrij zijn als men ook als mens zelf veranderde in een beter en vooral rationeel wezen. Aangezien zij ervan overtuigd waren als enigen te weten hoe dit te realiseren, moest het volk gedwongen worden tot vrijheid, desnoods met geweld. Wie positieve vrijheid nastreeft heeft een absoluut idee over vrijheid. Hij gelooft dat er slechts één universeel geldende vorm van vrijheid bestaat. Wie hiervan overtuigd is zal gemakkelijk in de verleiding komen alle middelen te gebruiken om er toe te komen, want in dat geval dient alles dat men doet een hoger doel en is het dus steeds goed te praten. Daarom zal positieve vrijheid volgens Berlin altijd mislukken. Zij zal steeds in terreur uitmonden, wat gelijk staat aan het gedwongen opleggen van een visie aan het volk. Op die manier creëert men uiteindelijk het tegenovergestelde van het ideaalbeeld dat men nastreeft.
Negatieve vrijheid legt Berlin uit als de vrijheid van elk individu om te doen wat hij wil. De machthebbers moeten er enkel voor zorgen dat die persoonlijke vrijheid niet in het gedrang komt. Het enige doel van instellingen en bestuurlijke organen is dan ook enerzijds te helpen bij het realiseren van de wensen van haar burgers, en anderzijds erover te waken dat mensen elkaars vrijheid niet in de weg staan. In deze visie wil een mens vooral zijn eigen geluk nastreven, en moet hij daar ook in aangemoedigd worden omdat dit ook de maatschappij zelf ten goede komt.
Ook al is Berlin een voorstander van deze tweede vorm van vrijheid, toch waarschuwt hij voor een aantal gevaren die ermee gepaard kunnen gaan. Negatieve vrijheid is nooit een absoluut idee. Net omdat het om individuele vrijheid gaat, kan deze zeer uiteenlopende vormen aannemen. Elk persoon ervaart dit anders. Het gevaar bestaat er echter in dat mensen het concept van negatieve vrijheid zelf als een absoluut gegeven gaan beschouwen, waardoor het als het ware een vorm van positieve vrijheid wordt, en dus ook de weg voor terreur en dwang zal vrijmaken. Wanneer het concept van individuele vrijheid een absoluut gegeven wordt, belandt men net op een punt dat men probeerde te vermijden.

En dit is net wat er volgens Adam Curtis in de Westerse wereld gebeurd is. Hij denkt, en probeert ook aan te tonen, dat landen als de Verenigde Staten en Groot-Brittannië, van het belang van individuele vrijheid overtuigd waren. Dit heeft gevolgen voor het beleid van deze staten die allerlei maatregelen genomen hebben om de realisatie ervan mogelijk te maken. Zij werden echter ook geconfronteerd met nieuwe dilemma’s zoals hoe zij vrijheid aan veiligheid konden koppelen. Hoe voorkom je dat brave burgers door andere burgers in hun vrijheid worden aangetast? Volgens Tony Blair wordt het recht van het onschuldige individu geschonden wanneer een misdaad ongestraft blijft. Dit heeft geleid tot meer extreme maatregelen waarbij beschuldigden, en zelfs verdachten, minder rechten krijgen. Mensen kunnen al van hun vrijheid beroofd worden wanneer er slechts een vermoeden is dat zij ooit eens een misdaad zouden kunnen plegen. Er werd een nieuw ideaal, gestoeld op het idee van vrijheid, gecreëerd. Niet wij beslissen wat we willen, hoe we willen leven en wat we denken. Het beeld van de vrije mens wordt door de machthebbers bepaald. Al wie hier niet aan beantwoordt, past niet in het Westerse ideaalbeeld en hoort dus ook niet thuis in ons straatbeeld. Op die manier is het streven naar individuele vrijheid een vorm van positieve vrijheid geworden. En ook deze keer gaat dit gepaard met het gebruik en goedpraten van terreur en geweld.
Is vrijheid een vrijgeleide voor geweld geworden?

Bronnen

CURTIS A., The Trap: We will force you to be free, filmpje 1 en filmpje 3
- http://video.google.nl/videoplay?docid=3291992041130722257
- http://video.google.nl/videoplay?docid=1343199130780182696

2007-12-13T16:39:00.000+01:00

"Vrijheid is niet een middel naar een hoger politiek doel. Het is het hoogste politieke doel."

Lord Acton

2007-12-10T16:50:00.000+01:00

“I disapprove of what you say, but I will defend to the death your right to say it.”

Voltaire

De ‘vrijheid’ van de vrije markt

2007-12-10T16:44:00.000+01:00

M. Friedman ‘unmasked’

Het treft me telkens weer dat voor- en tegenstanders van kapitalisme, (neo)liberalisme, globalisering, vrije markten, etc. dezelfde gebeurtenissen aanhalen om hun argumenten kracht bij te zetten. Dezelfde cijfers en statistieken worden gebruikt om tegenovergestelde ideologieën te verdedigen. Dit maakt wel zeer duidelijk dat er niet zoiets bestaat als een ‘objectieve’ of ‘neutrale’ lezing van de geschiedenis of van de actualiteit. De vraag ‘wie heeft er dan gelijk?’ blijft wel. Brengt de vrijheid van de vrije markt meer welvaart én meer vrijheid zoals Milton Friedman beweert of zijn die vrije markten helemaal niet in vrijheid tot stand gekomen en leiden deze net tot heel veel ellende zoals zijn tegenstanders beweren[1].

Milton Friedman, dé voorstander van het vrije marktkapitalisme en een beperkte overheid wordt door sommigen de hemel in geprezen, door anderen vervloekt. In deze blog bespreek ik enkele van zijn gecontesteerde stellingen, hiervoor baseer ik mij ondermeer op het artikel “Capitalism and Freedom Unmasked” van Stephen Lendman[2] (2007), maar ook andere bronnen werden geraadpleegd.

Lendman beschrijft de geschiedenis en actualiteit van Chili, Bolivia, Rusland, Zuid-Afrika, Haïti, Afghanistan, Irak en de VS om aan te tonen dat een losgelaten markt in de praktijk heeft geleid tot de verrijking van een kleine elite en de verarming en/ of onderdrukking van het merendeel van de bevolking. Eigenaardig genoeg gebruikt Friedman[3] dezelfde cases, ondermeer het voorbeeld van Rusland en de VS, om aan te tonen dat het de overheden zijn die milieuvervuiling en armoede veroorzaken en dat de vrije markt welvaart heeft gecreëerd in deze landen.

Wellicht hebben beiden zowel gelijk als ongelijk. Het vrijemarktkapitalisme is niet de schuld van alles wat er misgaat in de wereld en overheden handelen jammer genoeg niet altijd in het belang van hun bevolking, toch ben ook ik ervan overtuigd dat het marktsysteem volgens de principes van Friedman meer kwaad dan goed doet en gebaseerd is op een fout mens- en beperkt vrijheidsbeeld.

Friedman stelt dat de “world runs on individuals who pursuit their own interest”[4]. Hij beschouwt de mens als een wezen dat voortdurend (rationele) keuzes maakt in functie van zijn eigen belangen. Hierbij definieert hij ‘eigenbelang’ als ‘wat het individu wil’ en dit is meer dan alleen geld of materiële zaken. Bovendien, zo beweert Friedman (2007), komt dit handelen uit eigenbelang de hele gemeenschap ten goede. En dus moeten individuen ‘vrij’ zijn om hun eigen interesses na te streven, zij mogen niet beperkt worden door overheden.

Friedman[5] onderscheidt drie soorten vrijheiden: vrijheid voor het uitvoeren van economische transacties (kopen en verkopen), (burgerlijke) vrijheid van meningsuiting en (politieke) vrijheid om de eigen leiders te kiezen. Economische vrijheid kan bestaan zonder burgerlijke en politieke vrijheden, maar zal volgens Friedman wel leiden tot deze vrijheden. Die economische vrijheid is bovendien gebaseerd op privé-bezit want, zoals eerder gezegd, de mens is een rationeel wezen dat de eigen belangen nastreeft en “nobody is going to take as good care of someone else’s property as his own”3 en “no one spends somebody else’s money as carefully as he spends his own” (Friedman, 2007).

Bij bovenstaande redenering zijn heel wat bedenkingen te maken.

Ten eerste is de mens geen wezen dat enkel handelt uit eigenbelang, mensen handelen ook uit liefde, uit zorg voor en met vertrouwen in elkaar[7]. Verder beseffen mensen niet altijd wat goed voor hen is of wat ze eigenlijk willen. Hoe verklaar je roken, drugsgebruik of alcoholmisbruik als individuen altijd zouden handelen uit eigen belang? Hoe verklaar je dat mensen het milieu vernietigen en anderen uitbuiten? Op termijn zal dit altijd tegen hen keren, ze verliezen bewegingsvrijheid door beveiligingsmaatregelen en ze moeten het doen met minder zuivere lucht, water, groene ruimtes, …. Is dit in het eigen belang?

Ten tweede vertoont de pleidooi van Friedman voor een beperkte overheid contradicties. Hij is tegen een sterke overheid omdat het volgens hem niet mogelijk is dat overheden, die bestaan uit individuen, handelen in het belang van het volk. Ik ga ermee akkoord dat politiekers te weinig optreden ten dienste van hun volk, maar ik begrijp niet waarom Friedman meent dat het individueel handelen uit eigenbelang binnen een overheidsysteem nadelig is voor de gemeenschap en dat het individueel nastreven van de eigen interesses binnen het marktsysteem voordelig zou werken voor de hele samenleving. Wat is het verschil? De markt is geen magisch systeem dat opereert onafhankelijk van menselijke beslissingen en handelingen. Zowel overheden als markten worden gedreven door individuen en dus kunnen zowel markten als overheden negatieve gevolgen hebben als diegenen die de macht in handen hebben enkel oog hebben voor de eigen materiële winsten. Vandaar ook dat het de bedoeling is dat in een democratie leiders gekozen worden die optreden ten dienste van de bevolking en dus grenzen stelt aan economische ‘machten’ ten voordele van mens en milieu. Er is een instantie, zoals een overheid, nodig die beperkingen oplegt aan individuen voor hun eigen goed. Jammer genoeg bestaat die instantie ook uit mensen en is dus niet foutloos[8]. Maar een verkozen macht die verantwoording moet afleggen aan zijn burgers is volgens mij nog altijd te verkiezen boven anonieme ‘marktkrachten’ zonder zichtbaarheid, zonder verantwoordelijkheid voor zijn medemens.

Ten derde klopt zijn stelling omtrent privé-bezit niet. Volgens Friedman leidt privé-eigendom tot een efficiënt gebruik van middelen. De oplossing voor bijvoorbeeld het milieuprobleem is het privatiseren van alle natuurlijke hulpbronnen. Hardin beweerde dit reeds in ’68 in zijn artikel “The Tragedy of the commons”. Deze theorie is echter gebaseerd op aannames die door latere studies onderuit zijn gehaald. Zo worden natuurlijke rijkdommen in het algemeen wel beschermd wanneer zij in handen zijn van gemeenschappen in tegenstelling tot het privé-bezit in handen van individuen die enkel uit zijn op zoveel mogelijk geld vergaren (Breusers, n.d.). En dat de privatisering van de gezondheidszorg en het onderwijs niet noodzakelijk leidt tot een betere kwaliteit of grotere toegankelijkheid daar zijn in de VS, waar de theorieën van Friedman in de praktijk werden gebracht, vele voorbeelden van te vinden.

Tenslotte zijn er ook kanttekeningen te maken bij het begrip ‘economische vrijheid’ en bij de stelling dat die economische vrijheid zou leiden tot burgerlijke en politieke vrijheden.

Zo kan de vraag gesteld worden wie er eigenlijk die ‘economische vrijheid’ bezit. Als economische vrijheid betekent vrij zijn om te kopen en te verkopen, dan wordt het snel duidelijk dat niet iedereen diezelfde ‘vrijheid’ of macht bezit. Vroegere bewoners van de kustgebieden getroffen door de Tsunami moeten nu toezien hoe deze gebieden verkocht worden aan de meest biedende om hotels en privé-stranden van te maken. Voormalige inwoners van New Orleans zien kantoren en commerciële complexen verrijzen waar vroeger hun (sociale) woningen stonden[9]. En dat economische vrijheid tot burgerlijke en politieke vrijheden zou leiden, daar zijn ook wel een aantal tegenvoorbeelden voor te vinden waaronder China, Chili onder Pinochet en Kenia onder Moi.

Het is wel duidelijk dat de theorieën van Friedman en de zijnen niet kunnen werken in de praktijk, als hun onderliggende aannames al niet kloppen. Ik hoop enkele van de ‘fouten’ in zijn veronderstellingen verduidelijkt te hebben.

Bronnen

Breusers, M. (n.d.). Economische antropologie: de sociaal-culturele inbedding van economieën in Noord en Zuid. [CD-Rom Infocycle BTC, verkregen september 2007].

Friedman, M. (2007). Americans should be free to choose [elektronische versie]. USA Today Magazine, 135 (2740).

Greider, W. (2006, 11 december). Friedman's Cruel Legacy.
http://www.thenation.com/doc/20061211/greider

Lendman, S. (2007, 5 oktober). Capitalism and Freedom Unmasked. Milton Friedman.
http://www.thirdworldtraveler.com/Economics/Milton_Friedman_Unmasked.html

Milton Friedman Interview: Three Categories of Freedom [film fragment]. www.youtube.com

Milton Friedman – Greed [film fragment]. www.youtube.com

Milton Friedman on Libertarianism (Part 1 & 2 of 4) [film fragment]. www.youtube.com

http://www.naomiklein.org/shock-doctrine

http://www.catapa.be/?page=Peru

[1] Zie ondermeer “The Shock Doctrine: The Rise of Disaster Capitalism” van Naomi Klein.

[2] http://www.thirdworldtraveler.com/Economics/Milton_Friedman_Unmasked.html

[3] Milton Friedman on Libertarianism (Part 1 & 2 of 4) [film fragment]. www.youtube.com

[5] Milton Friedman Interview: Three Categories of Freedom [film fragment]. www.youtube.com

[6] Milton Friedman – Greed [film fragment]. www.youtube.com

[7] Zie ook de documentaire “The Trap” van Curtis.

[8] Ik ga niet op het falen van de huidige overheden en democratieën. Zie hiervoor ondermeer de commentaar van Rilke op deze blog omtrent de spanning tussen economische en politieke vrijheden of het boek van Noreena Hertz (2001) “The Silent Takeover, Global Capitalisme and the Death of Demoracy”.

[9] http://www.naomiklein.org/shock-doctrine

2007-11-26T13:38:00.000+01:00

"Freedom's just another word for nothing left to lose"

Janis Joplin
'Me and Bobby McGee'

Het spanningsveld tussen politieke en economische vrijheid

2007-11-23T12:56:00.000+01:00

Commentaar op artikel
Reich, Robert, (2007). How capitalism is killing democracy. Foreign Policy, sept/oct 2007.
Te vinden op: http://www.robertreich.org/reich/20070901.asp

Zijn politieke en economische vrijheid twee handen op een buik, ‘a match made in heaven’?
Of, anders geformuleerd, gaan democratie en kapitalisme, als geïnstitutionaliseerde vormen van die vrijheden, altijd hand in hand?
Conventionele wijsheid vertelt ons dat (macro-) economische vrijheid (kapitalisme*) leidt tot politieke vrijheid (democratie) en vice versa. Maar hoe steviger het kapitalisme globaal verankerd raakt, hoe minder evident dat verband wordt; integratie in de kapitalistische wereldeconomie blijkt lang geen garantie voor democratische transities (zie China, Rusland, de NIC’s).
Volgens Robert Reich is ook in de gevestigde democratieën de relatie tussen democratie en kapitalisme problematisch, meer nog, “no democratic nation is effectively coping with capitalism’s negative side effects” (zoals delokalisering, neerwaartse loondruk, arbeidsonzekerheid,...). Kapitalisme kan democratie ondermijnen; een gekend voorbeeld is de druk die grote bedrijven via intensief lobbywerk uitoefenen op hogere politieke besluitvormingsniveaus, waardoor de keuze en inspraak van de burger aan de kant geschoven wordt.
In zijn artikel ‘How capitalism is killing democracy’ stelt Robert Reich dat de democratie haar greep op het kapitalistisch economisch systeem verloren is, hoewel “democracy is designed to allow citizens to address these very issues [de negatieve neveneffecten van vrije markten] in constructive ways.
Interessant in zijn analyse is dat hij die evolutie niet louter wijt aan externe factoren, zoals almachtige en ongrijpbare multinationals of gewetenloze CEO’s, maar aan een tegenstelling van twee maatschappelijk ‘rollen’ die ieder van ons belichaamt: die van consumer en citizen.
Als consument (of investeerder, ondernemer) verdedigen we open markten en economisch liberalisme omdat het lage prijzen (en hogere winsten) garandeert. Als burger daarentegen, verwachten we zekerheid en een effectief democratische staatsbeleid dat het algemeen belang nastreeft. Die verschillende agenda’s leiden volgends Reich tot innerlijke conflicten met schizofrene reacties, waarbij de consument/investeerder/ondernemer doorgaans de bovenhand krijgt.
Reich haalt ook aan dat die alomtegenwoordigheid van de markt en de toegenomen klemtoon op ons ‘consument-zijn’ zorgt voor verwarring omtrent de verantwoordelijkheden van kapitalisme en democratie. De rol van kapitalisme “is to increase the pie” terwijl de democratie “at its best, enables citizens to debate collectively how the slices of the pie should be divided and to determine which rules apply to private goods and which to public goods”. Maar volgens Reich worden de functies van de democratie vandaag meer en meer overgelaten aan de markt, en zijn wij daar zelf voor verantwoordelijk: “If the purpose of capitalism is to allow corporations to play the market as aggressively as possible, the challenge for citizens is to stop these economic entities from being the authors of the rules by which we live.”

Moraal van Reich’s verhaal: we moeten als plichtsbewuste burgers de democratie in ere herstellen door het kapitalisme aan banden te leggen, economische vrijheid moet onderworpen worden aan politieke vrijheid: “The only way for the citizens in us to trump the consumers in us is through laws and rules that make our purchases and investments social choices as well as personal ones”. De politieke keuze van de burger voor een lage sociale kost van mondiaal kapitalisme moet dus primeren op de keuze van de consument voor goedkope producten.
Maar ergens knelt het schoentje: Reich stelt een nationaal beleid (door burgers afgedwongen in de nationale democratische context) voor om grensoverschrijdende problemen op te lossen die voortkomen uit een mondiaal fenomeen, kapitalisme. Een probleem zoals delokalisering van bedrijven naar lageloonlanden los je echter niet op door ‘laws and rules’ of extra taxen in eigen land (integendeel), tenzij je een radicaal protectionisme gaat nastreven (wat zeker Reich’s bedoeling niet is). Reich houdt in zijn model dus geen rekening met het aspect van internationale competitie. Hij neemt ook niet in rekening dat de macht van de burger min of meer ‘stopt’ bij de grenzen van de staat terwijl de macht van bedrijven die grenzen ver overschrijden, wat voor een machtsonevenwicht zorgt.
Kortom, terwijl hij in zijn analyse wél oog heeft voor structurele problemen, baseert hij zijn oplossing uiteindelijk op een aanwakkering van burgerbewustzijn, wat dan zou moeten leiden tot een sterkere democratie.

We will force you to be free deel 3

2007-10-23T21:56:00.000+02:00

We will force you to be free deel 2

2007-10-23T21:40:00.000+02:00

We will force you to be free deel 1

2007-10-23T21:32:00.000+02:00

The lonely robot

2007-10-23T21:30:00.000+02:00

Fuck you Buddy

2007-10-23T21:27:00.000+02:00